آن جا رسيدند و اغلب اهالى مكه تا ظهر [ روز بعد ] تأخير داشتند و بدون اقامت ، در منى راهى عرفه شدند و هنگامى كه به مأزمين يعنى مأزمين عرفه - كه مردم آن جا را مضيق مىنامند - رسيدند ، دو حرامى ، به ايشان دستبرد زدند و تعدادى را كشتند و مجروح كردند و اموال را غارت كردند و دست و پاى شتران را بريدند . ما نيز در نزديكى قربانيان اين حادثه بوديم كه لطف خداوند شامل حالمان شد و در امان مانديم و به عرفه رسيديم .
پس از ما ، ديگران هم رسيدند و باقى مانده شب چهارشنبه تا غروب را با حجاج ، اقامت كرديم و همراه ايشان رهسپار مزدلفه شديم و تا نزديكى سپيده ، در آن جا مانديم و از آن جا راهى منى شديم و در پگاه روز پنجشنبه به منى رسيديم . در منى در شب چهارشنبه و پنجشنبه ، غارت و چپاول بسيارى صورت گرفت و عدهء زيادى ، زخمى شدند و در اين سال از مردم مكه ، جز تعدادى اندك ، كسى حج نگزارد و همه حجاج در سپيدهء روز دوم بعد از عيد قربان ، حركت كردند و در نزديكى تنعيم ، باقى ماندند و پس از طواف وداع ، از باب معلاة ، خارج شدند زيرا باب شبيكه را به روى ايشان بسته بودند . امير الحاج و اعيان و بزرگان ، متأثر از اين وضع ، مسافرت كردند . در آن سال ، طبق معمول ، كاروانى از بغداد به حج رفت كه بر خلاف عادت ، در مسجدالحرام به ختم قرآن نپرداختند ، زيرا در پى عزيمت حجاج مصرى و شامى و از ترس آن كه جريمهها و عوارض زيادتر شود ، آنها نيز عزيمت كردند .
در سال 818 ه ، حجاج تا طلوع خورشيد روز عرفه ، بر [ كوه ] ثبير ، در منى باقى ماندند و نمازهاى پنجگانه را در آنجا به جاى آوردند و اين سنت را پس از مدتها - كه به آن بىتوجهى مىشد - احيا كردند . از جمله شعائر حج خطبه در منى است و اين سنت ، مدتى طولانى كه متروك مانده بود . فقيه سليمان بن خليل ، خطيب مكه ، اين كار را بعد از رمى [ جمرات ] انجام مىداد و پس از او نيز ابناعمى ، خطيب ديگر مكه ، پيش از رمى يعنى در روز كوچ اول از سال 669 ه بنا به گفتهء شيخ ابوالعبّاس ميورقى انجام مىداد .
قاضى شهاب الدين احمد بن ظهيره « 1 » نيز ، اين كار را در مراسم حج سال 786 ه يا 787 ه
هامش
( 1 ) . شرح حال وى در الدرر الكامنة ، ج 1 ، ص 143 ، آمده است .