ابنجرير « 1 » و ابناثير نقل كرديم . ابنحزم نيز آن را ذكر كرده « 2 » و مطالبى در اين باره آورده كه ديگران نياوردهاند ؛ او پس از ذكر نام و نسب وى آورده است : او والى مدينه و مكه بود و از سال 263 تا 278 ، به عنوان والى ، عهدهدار امر حج بود . پس از آن ، و به هنگام فتنه از مكه فرار كرد و به مصر رفت و همان جا وفات يافت و نسب نامهء عباسىها و . . . را تأليف كرد . گفتهء ابنحزم مبنى بر اين كه وى از سال 263 تا 278 به عنوان والى مكه براى مردم حج گزارد را عتيقى نيز در « أمراء الموسم » آورده است ؛ گو اين كه يادآور شده كه نخستين حج وى در سال 274 بوده است . ابناثير نيز در اين مورد مطلبى آورده كه با آن چه ابنحزم و عتيقى آوردهاند كاملًا با هم تطابق دارد . او يادآور شده كه هارون بن محمد بن اسحاق هاشمى در سال 268 براى مردم حج گزارده است . « 3 » ولايت فضل بن عباس [ بر مكه ] را فاكهى ذكر كرده و گفته است كه او در سال 263 والى مكه بوده است . در مورد نسب وى نيز تنها به فضل بن عباس بسنده كرده است .
عتيقى نيز آن پس از ذكر نسب او گفته است كه وى از سال 258 تا پايان سال 263 به عنوان والى عهدهدار امر حج بود ، به استثناى سال شصت كه فاكهى ديگرى را به عنوان كارگزار حج ذكر كرده است .
پس از او در زمان خلافت معتضد ابوالعباس احمد بن ابواحمد موفق بن متوكل عباسى « 4 » و در زمان خلافت فرزندان وى ، يعنى مكتفى ابومحمد على « 5 » و مقتدر « 6 »
هامش
( 1 ) . تاريخ الرسل ، ج 9 ، صص 541 ، 548 ، 556 ، 600 ، 612 ، 653 ، 667 ؛ و ج 10 ، صص 8 - 18 ، 27 و 31 و درآن جا آمده كه او به مدت 16 سال ( از 264 تا 279 ) براى مردم حج گزارد ؛ الكامل ، ج 7 ، صص 321 ، 328 ، 337 ، 363 ، 373 ، 398 ، 412 ، 417 ، 425 ، 437 ، 439 ، 450 ، 490 .
( 2 ) . جمهرة انساب العرب ، ص 33 .
( 3 ) . الكامل ، ج 7 ، ص 373 .
( 4 ) . او در سال 279 پس از فوت معتمد به خلافت رسيد و تا زمان مرگ ، يعنى سال 289 عهدهدار خلافتبود .
( 5 ) . از سال 289 تا سال 295 خليفه بود .
( 6 ) . از سال 295 خليفه بود سپس خلع شد و مجدداً خليفه گرديد و در سال 320 وفات يافت .