اين حكايت ، در نخستين حج معاويه اتفاق افتاده ، زيرا در خبر آمده است : وقتى معاويه به حج دوم خود رفت ، داستان فرزندان شيبه را با خودش باز گفت و خلاصهاش آن است كه وقتى او از معاويه خواهان باز كردن در كعبه مىشود ، در را برايش باز نمىكند . او نيز نوادهء خود ، شيبة بن جبير بن شيبة بن عثمان را نزد وى مىفرستد و معاويه نيز در كعبه را برايش باز مىكند . نخستين حج معاويه ، بنا به گفتهء عتيقى در « امراء الموسم » در سال چهل و چهار و باز به گفتهء عتيقى ، حج دوم وى در سال پنجاه [ هجرى ] بوده است . در خصوص [ زمان ] حج دوم ، روايات ديگرى نيز وجود دارد . با توجه به روايت عتيقى دربارهء حج اول معاويه ، مشخص مىگردد كه عبداللَّه بن خالد بن اسيد ، در سال چهل و چهار والى مكه بوده است . )
پس از او ، در زمان خلافت يزيد بن معاوية بن ابوسفيان ، گروهى والى مكه شدند كه عبارتند از : عمرو بن سعيد بن العاص ، معروف به اشدق ( كه از وى نام برده شد ) ، وليد بن عتبة بن ابوسفيان صخر بن حرب بن اميه قرشى اموى ، عثمان بن محمد بن ابوسفيان بن حرب اموى ، حارث بن خالد بن العاص بن هشام مخزومى ( كه از پدرش نامبرده شد ) ، عبدالرحمن بن زيد بن خطاب بن نفيل العدوى ، برادرزادهء عمر بن خطاب و يحيى بن حكيم بن صفوان بن امية بن خلف جمحى . ولايت عمرو بن سعيد اشدق را ابنجرير ذكر كرده است « 1 » ؛ او نيز در اخبار سال شصت هجرى آورده است : عمرو بن سعيد در اين سال ، در همان حال كه والى مكه و مدينه بود ، براى مردم حج گزارد و يزيد بن معاويه او را در ماه رمضان و پس از عزل وليد بن عتبه ، والى مدينه گرداند . ابناثير مطلبى مانند مطلب ابنجرير آورده است و يادآور شده كه عمرو بن سعيد در رمضان به مدينه رفت و از آن جا به همراه عمرو بن زبير و انيس بن عمرو اسلمى ، همراه با لشكرى حدود دوهزار نفر ، به جنگ ابنزبير در مكه رفت . انيس به دست ياران ابنزبير در مكه - در ذىطوى - كشته شد و عمرو بن زبير نيز به اسارت درآمد و عبداللَّه بن زبير مردم را بر آن داشت تا برادرش را كه در مدينه ( همين بلا را سرش آورده بود ) ، تازيانه زنند ؛ عمرو بن زبير نيز بر اثر اين تازيانهها ، جان سپرد . « 2 »
هامش
( 1 ) . تاريخ الرسل و الملوك ، ج 5 ، ص 343 .
( 2 ) . الكامل فى التاريخ ، ج 4 ، صص 19 - 18 .