انصارى را به جاى وى گمارد و سپس او را نيز عزل كرد و به قثم بن عباس حكم كارگزارى مكه را داد و او تا هنگام به شهادت رسيدن آن حضرت صلى الله عليه و آله در اين مقام بود ؛ اين قول خليفه است . « 1 » ابناثير در باره ولايت قثم بر مكه ، در طول خلافت [ حضرت ] على عليه السلام ، مطلبى همانند سخن خليفه دارد ؛ او يادآور شده كه ولايت وى در سال سى و شش بوده و هم زمان بر طائف و اطراف مكه نيز ولايت داشته است . « 2 » معبد بن عباس بن عبدالمطلب ، برادر قثم از جمله ديگر كسانى است كه ولايت بر مكه را از سوى [ حضرت ] على عليه السلام برعهده داشته است . اين مطلب را ابنحزم در جمهرة « 3 » يادآور شده است ؛ او ضمن ياد كردن از فرزندان عباس گفته است : و معبد از سوى [ حضرت ] على عليه السلام ولايت بر مكه را برعهده داشت . پيش از اين مطلب گفته است : و قثم ولايت بر مدينه را از سوى [ حضرت ] على عليه السلام برعهده داشت . البته آن چه ابنحزم دربارهء معبد آورده با مطلب خليفه بن خياط مغايرت دارد ولى آن چه درباره قثم گفته است مغايرتى با مطلب خليفه ندارد ، زيرا امكان دارد [ حضرت ] على عليه السلام ولايت بر مدينه و مكه هر دو را به قثم واگذار كرده و ولايت وى بر مدينه ، درست باشد .
در يكى از نسخههاى « الثقات » ابنحبّان چنين آمده كه قتادة بن ربعى كه از صحابه مىباشد ، كارگزار [ حضرت ] على عليه السلام در مكه بود . اين شخص - احتمالًا - همان ابوقتاده است كه در نسخه ديگر الثقات ، ذكر نشده است . ابوقتاده در زمان [ حضرت ] على عليه السلام بر مكه ولايت كرد و در ميان صحابه كسى به نام قتادة بن ربعى ذكر نشده است . در « الكامل » ابناثير ، در اخبار مربوط به سال سى و شش ، خبر وفات محرز بن حارثه آمده است كه [ حضرت ] على عليه السلام او را بر مكه گمارد و سپس عزل كرد . « 4 » به نظر مىرسد كه اين خبر ، نادرست باشد ، زيرا چنان كه گفته شد ، عمر بود كه او را گمارد و سپس عزل كرد .
هامش
( 1 ) . تاريخ خليفه ، ص 201 .
( 2 ) . اسد الغابه ( ابناثير ) ، ج 1 ، ص 213 ؛ تهذيب الاسماء النووى ، ق 1 ، ج 2 ، ص 59 ؛ سير اعلام النبلاء ، ج 3 ، ص 292 ؛ الاصابة ابنحجر ، ج 3 ، ص 219 ؛ جمهرة انساب العرب ، ص 18 .
( 3 ) . جمهرة انساب العرب ، ص 18 .
( 4 ) . الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 263 .