تقىالدين عبدالوهاببن عبداللَّه معروف به ابن ابىشاكر « 1 » در سال 815 و پيش از تصدّى سمت وزارت ، دستور بناى آن را داد ، ولى پيش از اتمام بناى آن ، و پس از بناى قسمت پايين كاروانسرا ، وفات يافت . پس از فوت او ، امير فخرالدين عبدالغنىبن ابىالفرج استادار كبير مؤيدىِ ملكى به صورت شرعى عهدهدار آن شد و شريف حسنبن عجلان اميرِ مكه دستور تكميل بناى آن را داد . به دستور او بخش بزرگى از طبقهء بالايى و پايينى آن در سال 820 ساخته شد و در ذىقعدهء سال قبل از آن ، ابن ابىشاكر وفات يافت و ابن ابىالفرج در نيمهء شوال 821 و پيش از تكميل بناى آن ، وفات يافت . در حال حاضر فقرا در آن ساكنند ؛ كاروانسرا يك در ، علاوه بر درِ « باب اجياد الصغير » در خيابان اصلى ، دارد .
« كاروانسراى سلطان شاه شجاع » « 2 » حاكم بلاد فارس ، ديگر كاروانسرايى است كه در روبهروى « باب الصفا » است . به آن « كاروانسراى شيخ غياثالدين ابرقوهى طبيب » مىگويند ، چونكه وى متولّى اين كاروانسرا و بناى آن بوده است . - خدايش جزاى نيك دهاد ! - تاريخ عمارت آن در سال 771 بوده و براى پرهيزگاران و عجمهاى مجرّد بلاد فارس ، وقف شده است .
« كاروانسراى بانياسى » ، كاروانسراى ديگرى است در نزديكى آن و در سمتِ چپِ كسى است كه به صفا مىرود . تاريخ ( بناى ) آن ، سال 825 بوده و اميرفخرالدين اياز بن عبداللَّه بانياسى آن را براى فقراى معروف به ديندارى و نيك نفسى ، در تاريخ پيشگفته ، وقف كرده است .
و ديگر ، خانهء معروف به « دار خيزران » در نزديكى صفا ( ابتداى سعى ) است كه نمىدانم چه كسى و در چه تاريخى آن را وقف كرده است .
« كاروانسراى عباسى » ، كاروانسرايى است معروف و آن در محلّ سعى است كه
هامش
( 1 ) - متوفاى سال 819 ه . نك : « الضوء اللامع » ، ج 5 ، صص 103 - 102 ، شمارهء 384
( 2 ) - شاه شجاع بن محمد بن مظفر يزدى ، متوفى سال 787 يا 786 است نك : الدررالكافته ، ج 2 ، ص 187 - متنو حاشيه ) .