قرار دارد كه به آن « كاروانسراى فُقَّاعيّه » مىگويند ؛ تاريخ وقف آن ، طبق سنگ نوشتهاى كه بر درِ آن است ، سال 492 مىباشد . در اين سنگ نوشته آمده استكه متصدى امور ( زنان ) مقتدى خليفهء عباسى آن را وقف بيوههاى نيازمند و بىسرپرست كرده است . و كاروانسراى ديگرى در نزديكى آن است كه به آن « كاروانسراى صالحه » مىگويند .
واقف و تاريخ وقف آن را نمىدانم .
از ديگر كاروانسراها در طرف شمالى ، كاروانسرايى است كه به « كاروانسراى قزوينى » معروف است . واقف و زمان وقف آن را ندانستم ، ولى در قرن هفتم اين كاروانسرا وجود داشته است و درِ آن در كنار « بابالسدَّه » در خارج از مسجدالحرام قرار دارد .
كاروانسرايى در روبهروى كاروانسراى قزوينى واقع استكه به آن « كاروانسراى خاتون » مىگويند و امروزه به كاروانسراى ابنمحمود شهرت دارد . تاريخ وقف آن سال 577 است كه بر سنگى بر كنار درِ آن نوشته شداند . همچنين نوشته شده كه براى صوفيان پاك طينت عرب و عجم وقف شده است و كسىكه آن را وقف كرده ( بانو ) شريفه فاطمه دختر امير ابوليلى محمدبن انوشيروان حسنى است .
و ديگر ، « كاروانسراى زنجبيلى » روبهروى مدرسه زنجبيلى « 1 » استكه در بابالعمره از بيرون مسجدالحرام واقع است و ميان آن و مسجدالحرام يك خانه فاصله است و تاريخ بناى هردو ( مدرسه و كاروانسرا ) يكى است .
همچنين كاروانسراى معروف به « كاروانسراى خوزى » است كه در افزودهء باب ابراهيم قرار دارد و امير قَرامَربن محمودبن قرامر اقدرى فارسى ، بنا به سنگنوشتهء آن ، وقف صوفيان غريب و مجرد كرده است و به نظر مىرسد تاريخ وقف آن 617 باشد .
« كاروانسراى رامشت » در باب حزوره است از ديگر كاروانسراهاست و رامشت
هامش
( 1 ) - ظاهراً بايد مراد مدرسه زنجبيلى باشد كه در اين صورت معلوم نيست چرا نام اين مدرسه در شمارِمدارس مكه نيامده است . احتمال هم دارد كه مدرسه بهطور مطلق آمده باشد .