سمت يمانى و نيز فاصلهء ميان وسط سمتِ يمانىِ كعبه تا آخر سنگفرش ، هركدام 27 و يك سوم ذرع است كه همهء اين اندازهها به ذرع آهنى است كه پيشتر از آن ياد شد .
طوافكننده در طواف خود نبايد از اين محدودهها خارج شود ؛ زيرا در « جواهر » ابنشاس و طبق مذهب امام مالك آمده است : از آن سوى زمزم و نيز از آن سوى رواقهاى مسجدالحرام ، نبايد طواف صورت گيرد و اگر چنين كند ، بايد مادام كه در مكه است ( طواف خود را ) تكرار كند و اگر به ديار خود بازگشت ، لازم مىآيد قربانى دهد يا بايد باز گردد و تكرار كند ، دو نظر وجود دارد : ابنبشير و ابنحاجب در « مختصر » خود نيز شبيه به اين مطلب دارند و ما در اصل اين كتاب ، به جزئيات بيشتر اين مسأله پرداختهايم .
و اما مقدار طواف كعبه را ازرقى و سليمان بن خليل ذكر كردهاند و در اين باره ميان آنها اختلاف نظر وجود دارد . ازرقى يادآور شده است كه هفت دور طواف كعبه 836 ذرع و بيست انگشت مىشود . « 1 » سليمان بن خليل نيز گفته است : فاصلهء محلّ طواف ( طول محيط آن ) برابر با 107 ذرع است . گفتهء سليمانبن خليل در مورد اندازهء يك دور طواف ، بدين معناست كه طول هفت دور طواف بالغ بر 749 ذرع است كه به ميزان 87 ذرع و بيست انگشت از آنچه ازرقى گفته ، كمتر است .
ابنخرداذبه نظرى همخوان با ابنخليل دارد ؛ زيرا مىگويد : محيط كعبه 107 ذرع است كه ممكن است ابنخليل از او برداشت كرده باشد . والله اعلم .
24 - منا ؛ جايى كه حاجيان فرمان دارند تا در آنجا ، وارد شوند و تا طلوع خورشيد بر ( كوه ) ثبير ، در روز عرفه و روز عيد قربان و روزهاى تشريق بعد از آن ، اقامت كنند و در شبهاى ايام تشريق نيز در آن بمانند ؛ زيرا رمى جمره نيز از بالاى عقبهاى كه جمرهء عقبه در آن است صورت مىگيرد و از آنجا تا وادى محسِّر ، جزو منا محسوب مىشود .
اين مرزبندى منا را عطاء بن ابىرباح طبق نقل فاكهى آورده است . فاكهى مىگويد :
زبيربن ابىبكر از يحيىبن محمد ثوبان ، از رباح ، از زنجىبن خالد ، از ابنجُرَيج ، از عطا
هامش
( 1 ) - مساحت كعبه ، 418 ذرع ( ربع ) است . نك : اخبار مكه ، ج 2 ، ص 290