از سمت منا و مكه ، 20507 و سه هفتم ذرع است كه با احتساب هر ميل برابر با 3500 ذرع ، برابر با پنج ميل به اضافهء پانصد ذرع و سه هفتم ذرع مىشود .
22 - مشعرالحرام ؛ مستحب است حجاج براى دعا و ذكر ، ظهر عيد قربان ، در مشعرالحرام توقف كنند و آن جايى معروف در مزدلفه و همان قُزَح پيش گفته است .
حديث بلند جابر ، دلالت برآن دارد كه مشعرالحرام ، جايى از مزدلفه و همهء آن نيست ؛ زيرا او پس از بيان نزول پيامبر صلى الله عليه و آله در مزدلفه و گذراندن شب و خواندن نماز صبح در آن ، مىگويد : آنگاه سوار بر « قصوى » ( نام شتر پيامبر صلى الله عليه و آله ) گشت و به مشعرالحرام شد و رو به قبله ايستاد ، دعا كرد و تكبير و تهليل گفت و خدا را به يگانگى ياد كرد و تا روشن شدن كامل هوا در آن ، آنجا ايستاد و پيش از طلوع خورشيد ، آنجا را ترك كرد . « 1 » در حديث پيش گفتهء حضرت على [ عليه السلام ] در ذكر قزح ، نيز دليلى براين مطلب وجود دارد « 2 » زيرا قزح همان مشعرالحرام است .
اما گفتهء ابنعمر كه مشعرالحرام تمامى مزدلفه است و مانند اين سخن ، در بسيارى از كتاب هاى تفسير وجود دارد و در تفسير آيه :
فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ . . .
آمده كه حمل بر مجاز شده است ؛ محبّ طبرى اين نكته را يادآور شده است . به گفتهء جوهرى و ديگران ، تلفظ فصيحتر مشعرالحرام به فتح « ميم » است و به كسر آن نيز تلفظ شده است ، ولى جز به فتح نيامده است . مشعرالحرام به معناى جايى است كه شكار و . . . در آن حرام است . ممكن هم است كه معناى آن حرمت باشد .
آخرين مرمّت و بازسازى مشعرالحرام تا آنجا كه من آگاهى يافتهام ، در سال 759 يا 760 بوده است . از ديوار باب بنىشيبه تا حدّ مشعرالحرام از سمت مكه 25708 ذرع و چهار هفتم ذرع دستى است كه بر حسب ميل ، با احتساب هر ميل 3500 ذرع برابر با
هامش
( 1 ) - اين حديث را مسلم ( رقم 1218 فىالحج ، باب « حجةالنبى صلى الله عليه و آله » ) و ابوداود ( رقم 1905 و 1907 و 1908 و 1909 در « المناسك » ، باب « صفحة حجهالنبى صلى الله عليه و آله » ) و نسائى ج 5 ، صص 143 و 144 در باب « حج » و ابنماجه ( رقم 3074 فى « المناسك » باب « حجة رسولاللَّه صلى الله عليه و آله » ) آوردهاند .
( 2 ) - سنن ابوداود ، رقم 1935 و ترمذى ، رقم 885 در باب حج .