كه گفتيم يادآور شدهاند ؛ از جمله عطا است كه تاريخ ازرقى از وى نقل كرده « 1 » و امام شافعى در كتاب خود « الأم » گفته است : حدّ مزدلفه از مأزمان ( دو مأزم ) عرفات تا قُلّهء محسِّر را شامل مىشود و بدين ترتيب در سمت راست و چپ ، جاهايى چون « قوائل » ، « ظواهر » ، « نجاد » و « وادى » همگى جزو مزدلفه هستند و به اين جهت آن را مزدلفه مىگويند كه مردم در آنجا گرد هم مىآيند و به هم نزديك مىشوند و نيز گفته شده به دليل آن است كه مردم در ساعاتى از شب به آنجا مىروند . وجه تسميههاى ديگرى نيز گفته شده است . به مزدلفه ، « جمع » هم مىگويند ؛ زيرا مردم در آنجا جمع مىشوند و گفته شده اين نام به دليل جمع شدن آدم و حوّا در آن است و نيز گفته شده به دليل جمع دو نماز در آن است .
در مزدلفه ، پيرامون قُزَح مسجدى وجود دارد كه مسجد كوچك و مربعى است و ديوارهاى كوتاهى دارد . طول سمت قبلهء اين مسجد يك سوم كمتر از 26 ذرع است ، ولى عرض طرف چپ نمازگزار نسبت به عرض سمت راست ، يك چهارم كمتر از پنج ذرع و عرض آن بيست و دو ذرع است .
در طرف قبلهء اين مسجد ، محرابى است كه در آن سنگى وجود دارد كه روى آن نوشته شده است : « امير يَلْبُغا الخاصكى » اين مكان را در تاريخ ذىقعده سال 760 بازسازى كرد .
ازرقى به ويژگىها و اندازههاى ابعاد مسجد مزدلفه پرداخته « 2 » و ما متن سخن او را در اصل اين كتاب نقل كردهايم . اندازههايى كه از اين مسجد ارائه گرديد ، با حضور خودم گرفته شده است و ذرع مورد اندازهگيرى نيز ذرع آهنى است « 3 » طول مزدلفه از محدودهء كنار منا كه همان وادى محسِّر است ، تا محدودهء آن در كنار عرفه - كه ابتداى مأزمين است - 7780 و چهار هفتم ذرع است و فاصلهء ديوار باب بنىشيبه تا حد مزدلفه ،
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، صص 191 - 192
( 2 ) - همان ، ص 186 به بعد .
( 3 ) - در اينجا و چند جاى ديگر در تبديل ذرع به ميل ، مؤلف ذرع آهنى و ذرع دستى را با هم در آميخته است .