همان دروازهاى كه محل رفت و آمده اهل يمن است ، بر راه كوهستانى به نام كُدىّ ( به صيغه تصغير ) قرار دارد ، با گفتهء مردم همخوان نيست ؛ زيرا ايشان برآنند كه آن راه ، همان راه كوهستانى است كه از آن به خمّ فرو مىآيند و اين خمّ ، درّهء مشهورى است و همان خُمّى نيست كه پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير آن در فضيلت حضرت علىبن ابىطالب [ عليه السلام ] فرمود :
« من كنت مولاه فعلى مولاه » بلكه جايى است در « جحفه » كه در ميان آن تا دروازهء مكه - محبّ طبرى بدان اشاره كرده است - دو تيررس فاصله است .
از ديگر كسانى كه از اين مكان نام بردهاند ، سليمانبن خليل است . وى مىگويد : اما كُدَىّ ( به صيغه تصغير و به ضم كاف و فتح دال ) كوهى است در پايين مكه كه از آنجا به يمن مىروند . آنچه در ضبط كَداءالعُليا و كُدَىالسفلى - كه باب شبيكه بر آن بنا شده است - گفتيم درست است . برخى كُداءالعليا را با ضمّ كاف و كَدىالسفلى را به فتح كاف آوردهاند و نووى قائلان به آن را به غلط و تصحيف منتسب مىكند . « 1 » صاحب « المطالع » شاهدى بر ضمّ اول كداء العليا مىآورد ، گر چه مشهور به فتح اوّل است .
فاكهى مطلبى دارد به اين مضمون كه : در بالاى مكه مكان ديگرى هست كه به آن كداء مىگويند و غير از آن كداء ؛ يعنى راه كوهستانى قبرستان است . وى مىگويد : كداء ، كوه مُشرِف بر گردنهء مقابل قبرستان اهل مكه است كه امروزه پايين آن خانههاى عبدالرحمان بن يزيد و ابنخلف خدمتكار عباسبن محمد است و تا دارالأراكه امتداد پيدا مىكند . اين مطلب را در شناساندن بخشِ مُعلّاى يمانىِ مكه آورده و پيش از آن دربارهء كداء كه در راه كوهستانى ، در بخش شامى معلّاى مكه قرار دارد ، سخن گفته بود و از آنجا كه اين دو بخش در دو جهت متفاوت هستند ، جاى مورد نظر نيز دو تا است و در جاى ديگرى يادآور شده كه كدا جايى در بالاى مكه ، غير از كداء راه كوهستانى قبرستان است و اشارهاى به ضبط اين نام نمىكند . بدين ترتيب جاهاى مطرح شده چهارتا است : دوتاى آنها ارتباطى به مناسك حج ندارند و دو جاى ديگر به مناسك حج مربوط مىشوند كه عبارتند از : كَدائى كه همان راه كوهستانى قبرستان است و كُدائى كه
هامش
( 1 ) - تهذيبالاسماء و اللغات ، ج 2 ، ق 2 ، صص 123 و 124