همين رقم را ذكر كرده است .
بايد گفت از ابتداى اين دو مأزم در كنار مزدلفه تا عَلَمَين كه خود حدّ عرفه به شمار مىروند ، 12093 ذرع و سه هفتم ذرع دستى است و در اصل اين كتاب ، اين فاصله را بر حسب ميل و بنا به چهار نظرى كه در اندازهء ميل وجود دارد ، ارائه دادهايم . و از ابتداى اين دو مأزم در كنار مزدلفه تا نشانهايى كه حدّ حرم از سمت عرفه به شمار مىرود ، 8912 ذرع است و چون در اصل اين كتاب بر حسب مِيل نيز نوشتهام ، در اينجا تكرار نمىكنم .
18 - مُحَسِّر ؛ جايى است كه مستحب است حاجيان در آن شتاب كنند و آن درّهاى است ميان منا و مزدلفه كه در مرز آنها قرار دارد ، ولى جزو آنها نيست . نووى در « الإيضاح » و محبّ طبرى در « القرى » به اين مطلب اشاره كرده و اين يك يادآورى كرده كه در حديث فضلبن عباس مطلبى دالّ بر آن وجود دارد كه قسمتى از مُحَسِّر از منا و بخشى از آن از مزدلفه است و آن را درست دانسته است . سليمانبن خليل و محبّ طبرى مطلبى دارند حاكى از آنكه محسِّر در جايى است كه به آن « وادى النار » مىگويند و تا به امروز به همين نام معروف است .
اين نام را به جايى در منا كه در اين زمان « بنىحسن » سكونت دارند ، اطلاق مىكنند و ميان آن تا محسِّر بيابان است . شايد هم به دليل نزديكى به محسّر باشد .
به محسِّر ، مهلل هم مىگويند ؛ زيرا مردم وقتى در حج به آنجا مىرسند ، به هلهله مىپردازند و در تنگهء متصل به آن شتاب مىكنند . اين « مهلل » مكان مرتفعى است كه در كنار آن دو بركهء بى آب در پاى قلّهء كوه بلندى قرار دارد و باز ماندههاى ديوارى به آنها متّصل است و اينجا در سمت راست كسى قرار دارد كه به عرفات مىرود يا سمت چپ كسى كه به منا مىرود . ابنصلاح در پى معرفى اين كتاب مىگويد : ابتداى محسِّر از قلّه مشرف بر كوهى است كه در سمت چپ كسى واقع است كه رو به منا مىرود . سپس مىگويد : اهل مكه آن را « وادى النار » مىنامند و به دليل اينكه محسِّر در همان جايى قرار دارد كه به آن « مهلل » مىگويند ، نزد مردم به اين نام نيز مشهور شده است .
اين نكته از آنجا مورد تأييد قرار مىگيرد كه فاصلهء رأس مهلل تا انتهاى منا از سمت
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 550
مساهمون: محمد مقدس
ص٥٥٠