جمرهء عقبه كه اوّلين جمره در كنار مكه است تا جمرهء ميانى 487 ذرع و دوازده انگشت است و از جمرهء ميانى تا جمرهء سوم كه كنار مسجد منا قرار دارد 305 ذرع است و فاصلهء جمرهاى كه كنار مسجد منا قرار دارد تا درِ ميانى مسجد خيف ، 1321 ذرع است . « 1 » يكى از دوستان اين فاصلهها را اندازه گرفت و من حضور داشتم و نتيجه اين بودكه فاصلهء جمرهء عقبه تا جمرهء ميانى 208 ذرع آهنى و فاصلهء ميان جمرهء ميانى و جمرهء اوّل 275 ذرع آهنى و فاصلهء ميان جمرهء اوّل - كه در كنار مسجد خِيف قرار دارد - تا درِ بزرگِ مسجد خيف واقع در سمت راست كسى كه به طرف عرفه مىرود 1254 ذرع و يك ششم بود .
ازرقى اندكى دربارهء جمرهء عقبه سخن گفته است كه براى استفاده ، آن را باز مىگوييم . او در مطلبى با عنوان : « در تغييراتى كه در پهنهء سرزمين كعبه صورت گرفت » مىنويسد : ( مكان ) جمره از بين رفته بود و در جاى خود قرار نداشت . مردم نادان با پرتاب سنگ ، آن را جابه جا كرده بودند و از آن غفلت شده بود و اندكى از جاى خود تكان خورده بود . او آن را به جاى خود - كه تا كنون نيز قرار دارد - بازگرداند و در پشت آن ديوارى بلند ساخت و مسجدى چسبيده به آن ديوار بنا كرد تا كسىكه مىخواهد از بالا سنگ پرتاب كند ( رمى انجام دهد ) موفّق به اين كار نگردد . در رمىِ جمره سنت ( پيامبر صلى الله عليه و آله ) آن است كه رمى كننده طورى بايستد كه مكه در سمت چپ و منا در سمت راست او قرار داشته باشد ؛ همچنان كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اصحاب او پس از وى انجام دادند . « 2 » كسى كه ازرقى از وى با ضمير « او » در اينجا ياد كرده است ، « اسحاق بن سلمه صائغ » است كه متوكل عباسى براى كارهاى مربوط به كعبه و غيره ، مأمورش ساخته بود .
6 - حَجُون ؛ كوهى در مرز محصّب است در معلّاة كه قبرستان اهل مكه است و در سمت چپ كسى قرار دارد كه وارد مكه مىشود و سمت راست كسى است كه به سوى منا مىرود . اين همان كوهى است كه مردم گمان مىكنند قبر عبداللَّه بن عمربن خطاب در آن
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 185
( 2 ) - همان ، ج 1 ، ص 303