رحمت كناد ! - به خاك سپرده شد . « 1 » ازرقى گويد : جدّم برايم گفت كه سعيدبن سالم از عثمانبن ساج برايم چنين نقل كرد : ابناسحاق پس از بيان مطالبى در بارهء اسماعيل و فرزندان وى ، مىگويد : در بارهء جُرهمىها و خاندان اسماعيل بايد گفت وقتى حضرت اسماعيل عليه السلام وفات يافت ، همراه مادرش در حجر دفن شد و گفته مىشود كه او ( هاجر ) نيز پس از وفات در آنجا به خاك سپرده شد . « 2 » صاحب « الاكتفاء » يادآور شده كه قبر اسماعيل عليه السلام در حجر است و محل اين قبر در كنار دروازهء حجر قرار دارد . در بارهء ( قبر ) اسماعيل عليه السلام اختلاف است ؛ برخى همچون ابناسحاق برآنند در حِجر است و برخى نيز گفتهاند در حطيم است كه پيش از اين طى نقل قول ازرقى در بخش حطيم ، از « مقاتل » آورديم و فاكهى نيز از كعب الأحبار و ابنسابط ( همين روايت را ) نقل كرد .
فاكهى در فضايل مكه مىنويسد : موسىبن محمد ، از يزيد بن ابىحكيم ، از سفيان ثورى ، از عطاء بن سائب ، از ابنسابط نقل كرده كه گفت : ميان ركن و مقام و زمزم قبر نود و نُه پيامبر است و قبر هود و شعيب و صالح و اسماعيل عليهم السلام در اين بقعه و يا بنا ، به قولى در طرف جايى است كه حجرالأسود در آن بود ، اين قول را مسعودى آورده ، آنجاكه مىگويد : اسماعيل عليه السلام در حالى كه 137 سال عمر كرده بود ، وفات يافت و در مسجدالحرام در سمت همان جايى كه حجرالأسود بود ، به خاك سپرده شد . « 3 » در نسخهاى از تاريخ مسعودى عبارت « همان جايى كه حجرالأسود بود » را ديدم و فكر مىكنم « بود » از اضافات ناسخ است ؛ زيرا وجود آن بىمعناست .
آنچه مسعودى در بارهء عمر حضرت اسماعيل عليه السلام گفته ، با خبرى كه ابناسحاق آورده ، مغايرت دارد . شايسته است كه از خوابيدن در آن و نيز از دو بدعت ذيل - كه به
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 1 ، ص 313
( 2 ) - همان ، ج 1 ، ص 64
( 3 ) - مروج الذهب ، ج 2 ، ص 48