بناى حجر ؛ ازرقى مىنويسد : وقتى منصور عباسى به حج آمد ، زيادبن عبيداللَّه حارثى امير مكه را فرا خواند و گفت : سنگ حجر را از سنگهاى باديه يافتم . مىخواهم هم اكنون ديوار حجر را يك لايه با سنگ مرمر بپوشانى . زياد ، كارگرانى به كار گرفت و با استفاده از آن ، پيش از صبح روز بعد ، ديوارهاى حجر را با سنگ مرمر پوشانيد . پيش از آن در ديوارهاى حجر مرمر به كار نرفته بود . وى مىافزايد : پس از آن ، خليفه مهدى سنگ مرمر آن را بازسازى كرد . « 1 » ازرقى يادآور شده كه سنگ مرمرِ حجر ، كه در زمان مهدى به كار رفت ، همچنان باقى بود تا اينكه در زمان خلافت متوكّل فرسوده شد و آنها را كندند و سنگ مرمر تازه به جاى آن كار گذاشتند . اين كار در سال 241 صورت گرفت و بازسازى سنگ هاى آن در زمان مهدى خليفهء عباسى در سال 161 بود . « 2 » ازرقى تاريخ بازسازى آن در زمان منصور عباسى را قيد نكرده و تنها نوشته است : در همان سالى بودهكه منصور به حج آمد كه البته بيانگر سال انجام اين كار نيست ؛ زيرا منصور عباسى در زمان خلافت خود - بنا به گفتهء عتيقى در بر شمارى امرايى كه به حج آمدهاند - در سالهاى 140 ، 144 و 147 به سفر حج آمد و بالاخره در سال 157 بود كه در آن سفر پيش از ورود به مكه ، وفات يافت . « 3 » اگر وى در يكى از سه سال پيشگفته به حج رفته باشد ، بيان اين كه ( حجر را ) در سالى كه به حج رفت بنا كرد ، بيان كاملى نيست و ظاهراً اين امر در سال 140 اتفاق افتاده است ؛ زيرا در اين سال بود كه بنا به گفتهء ازرقى ، بناى مسجدالحرام ، كه منصور دستور آن را داده بود ، به دست زياد بن عبيدالله ، امير مكه انجام گرديد .
معتضد عباسى نيز حجر را در عصر خلافتش ، بنا به گفتهء اسحاقبن احمد خزاعى ، راوى تاريخ ازرقى ، در سال 283 مورد مرمّت و بازسازى قرار داد . حجر در آغاز خلافت ناصر عباسى ؛ يعنى در سال 576 نيز مورد مرمّت و تعمير قرار گرفت ؛ مستنصر عباسى نيز آن را تعمير كرد .
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 1 ، ص 313
( 2 ) - همان ، ج 1 ، صص 314 - 313 ، كه به دست جعفربن سليمان بن على ( امير مكه و مدينه ) صورت گرفت .
( 3 ) - مسعودى نوشته است كه منصور در سال 152 نيز به حج رفت ( مروج الذهب ، ج 4 ، ص 402 ) .