برآن كه قسمتى از حجر جزو كعبه است ؛ چرا كه اگر همهء حجر جزو كعبه بود ، ديگر نشان دادن آن قسمت به عايشه ، مناسبتى نداشت .
اختلاف روايات نقل شده از عايشه ، در مساحت آن بخش از حجركه بايد جزء كعبه باشد ، موجب نمىشود كه روايت عايشه را كه تصريح دارد قسمتى از حِجر جزء كعبه است به كنارى نهيم ، بلكه بايد كوشيد آن مقدار از كعبه را كه جزو حِجر شده ، پيداكرد . روايات در اين باره فراوان است و چنان كه در صحيحين آمده ، اين ميزان ، حدود هفت ذرع است .
ما از اين جهت به اين نكته اشاره كرديم كه سخن شيخ تقىالدين ابنصلاح بنا بر نقل قول نووى در « الإيضاح » ، خلاف آن را القا مىكند . متن سخن وى چنين است : اما در مورد حديث عايشه ، شيخ امام ابوعمروبن صلاح مىگويد : روايات بسيار و آشفتهاى در اين باره نقلشده و در روايتى در صحيحين حِجر جزو كعبه به شمار آمده و روايت شده كه شش ذرع از حِجر ، متعلّق به كعبه است ؛ تقريبا شش ذرع هم روايت شده ، پنج ذرع هم گفته شده و نزديك به هفت ذرع نيز آمده است . و مىافزايد : حال كه روايات ، متفاوت و آشفته است ، لازم است بيشترين رقم را بگيريم تا يقين حاصله هرگونه شكى را بزدايد .
سخن ابنصلاح و نووى دليل برآن است كه طواف تنها در صورتى كه از پشت حِجر انجام شود ، درست است . نووى يادآور شده كه اين فتوا ، فتواى درستى است و شافعى نيز برهمين اساس مىگويد : جمهور علماى اصحاب براين نظرند و راه درست همين است ؛ زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آله از بيرون حجر طواف كرد . خلفاى راشدين و ديگر صحابه پس از ايشان نيز چنين كردند .
گفتنى است با اين بيان نووى كه : « پيامبر صلى الله عليه و آله از بيرون حِجر طواف گزارد » ، مىتوان استدلال به وجوب طواف از خارج حجر كرد ؛ چرا كه افعال صادره از پيامبر صلى الله عليه و آله در حجّى كه به عمل آمد از دو حال خارج نيست :
يا اينكه انجام تمامىِ آنها مطلوب است و جنبهء وجوب دارد و اخلال در هر بخش از آنها مبطل حج است و يا اينكه انجام آنها مطلوب است ، ولى قسمتى جنبهء واجب و
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 393
مساهمون: محمد مقدس
ص٣٩٣