است : از عطا و ديگر دوستان شنيدم كه مىگفتند : خليفه عمر اوّلين كسى بود كه مقام را برداشت و در جاى فعلى آن گذارد و پيش از آن جلوى كعبه قرار داشت .
اما فاكهى مىنويسد : عبداللَّه بن ابىسلمه ، از عبدالجباربن سعيد ، از ابن ابىسبره ، از موسىبن سعيد ، از نوفل بن معاويهء ديلى نقل كرده كه گفت : من در زمان عبدالمطّلب مقام را ديدم كه همچون پيش درى ، به كعبه چسبيده بود . فاكهى با سندى كه به عبداللَّهبن سلام مىرسد ، خبرى را روايت كرده كه در آن - با اشاره به فراخوان مردم از سوى حضرت ابراهيم عليه السلام براى حج ، از بالاى مقام - آمده است : وقتى اين كار را كرد دستور داد مقام را طورى قرار دهند كه روبهروى او قرار گيرد و او خود همواره روبهروى باب كعبه به طرف آن ، به نماز مىايستاد . همچنين در اين خبر آمده كه پيامبر صلى الله عليه و آله تا زمان وفات از مدينه به مكه مىآمد ، در كنار مقام و در حالى كه به كعبه چسبيده بود ، به نماز مىايستاد .
فاكهى مىگويد : زبيربن ابىبكر ، از يحيىبن محمدبن ثوبان ، از سليم ، از ابنجُرَيج ، از عثمان بن ابىسليمان ، از سعيدبن جبير نقلكرده كه مىگفت : مقام روبهروى كعبه قرار دارد و حضرت ابراهيم عليه السلام هنگامىكه بناى كعبه بالا آمد ، روى آن ايستاد تا برآن مُشْرف شود . وى مىگويد : وقتى مردمِ بسيارى گرد آمدند ، عمر بيم آن داشت كه آن را لگدمال كنند ، از اين رو جاى آن را به محلّ فعلى ، در راستاى همان جايى كه جلوى كعبه قرار داشت ، تغيير داد .
فاكهى مىگويد : يعقوببن حميدبن كاسب ، از عبدالعزيزبن محمد ، از هشامبن عروه از پدرش نقل مىكند كه عبدالعزيز احتمال مىدهد به نقل از عايشه باشد كه گفته است مقام در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله در كنار كعبه قرار داشت . فاكهى مىگويد : يكى از مكىها مىگويد : ميان مقام و كعبه ، راهى براى عبور بزها وجود داشت .
در آنچه كه مالك و ابنعقبه و ابوعَرُوبه و فاكهى در بارهء نزديكى مقام به كعبه گفتهاند ، ذكرى از محل دقيق آن به ميان نيامده است ، جز اينكه در خبرى كه فاكهى از سعيد بن جبير نقل كرده ، جاى مقام در نزديكى كعبه به تقريب معلوم مىگردد ؛ زيرا در اين خبر اشاره شده كه جاى فعلى آن ، به محاذات محلّ قرار گرفتن آن در برابر كعبه بوده
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 382
مساهمون: محمد مقدس
ص٣٨٢