ابد به اين سمت نماز بگزاريد .
ب : پيامبر صلى الله عليه و آله مىخواست سنتِ جاىِ ايستادن امام ( جماعت ) را آموزش دهد و بگويد كه بايد در برابر كعبه و نه در گوشهها يا ديوارههاى آن ايستاد و خواندن نمازهاى متعدد در همهء جهات آن جايز است . اين دو احتمال را امام ابوسليمان خطّابى و ديگران مطرح كردهاند .
ج : احتمال آخر ، از سوى امام نووى در « شرح مسلم » و پس از ذكر دو احتمال قبلى مطرح شده و از اين قرار است : معناى جمله آن است كه اين كعبه و نه همهء حرم و يا مكه ، همان مسجد الحرامى است كه فرمان يافتهايد رو به آن نماز بگزاريد ، تمامى مسجدى كه در اطراف كعبه است نيز قبله نيست ؛ تنها همين كعبه قبله است . پس مراد از اين سخنِ عطا :
« در هر قبله از كعبه » ، آن است كه در هر جاى كعبه يا هر جا از كعبه قبله است .
محبّ طبرى پس از اشاره به اين نكته مىگويد : چه بسا پيامبر صلى الله عليه و آله در همه سوى كعبه دعاگويان و تسبيح گويان گشته و اين عبارت را تكرار فرموده باشد .
از جمله احاديث وارده در معنايى كه بدان اشاره كرديم ، روايتى است كه آن هم در سنن نسائى از حديث اسامةبن زيد آمده كه او - يعنى اسامه - همراه پيامبر صلى الله عليه و آله وارد كعبه گرديد و ايشان به راه خود ادامه دادند و به ميان دو ستونى كه بعد از درِ كعبه بود ، رسيدند و در آنجا نشستند و سپاس و ستايش و حمد و ثناى الهى گفتند و به دعا و استغفار پرداختند . سپس برخاستند و در جايى روبهروى پشت كعبه قرار گرفتند و صورت و گونهء خود را بر آن گذاشتند و به حمد و ستايش و ثناى الهى و استغفار و دعا پرداختند . پس از آن تكبير و تهليل گويان و همراه با تسبيح و ثناى الهى ، به سوى هر يك از ركنهاى كعبه رفتند و آنگاه بيرون آمدند .
همچنين در حديث اسامةبن زيد در سنن نسائى چنين آمده است : همراه با رسولخدا صلى الله عليه و آله وارد كعبه شدم ، آن حضرت صلى الله عليه و آله نشست و حمد و ثناى الهى گفت و به تكبير و تهليل پرداخت و سپس برخاست و به سمت جلو رفت و ( ديوار ) كعبه را در آغوش گرفت و سينه و گونه و دستانش را بر آن گذاشت و تهليل و تكبير گفت و دعا كرد
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 297
مساهمون: محمد مقدس
ص٢٩٧