احتمال آخر را منتفى مىسازد ، هر چند دارقطنى اين احتمال را مىدهد . در صحيح بخارى آمده است : محمدبن ابىبكر ، از فضيل ، از موسىبن عقبه ، از كريب از عبداللَّهبن عباس نقل كرده كه گفته است : پيامبر صلى الله عليه و آله به مكه آمد و طواف كرد و ميان صفا و مروه به سعى پرداخت و پس از طواف به دور كعبه ، به آن نزديك نشد تا اين كه از عرفه بازگشت .
بخارى همين حديث را با همين اسناد ، در جاى ديگر همراه با مطالب ديگرى مربوط به حج پيامبر صلى الله عليه و آله روايت كرده است و اگر اين احتمال آخرى غير ممكن باشد ، احتمالهاى ديگر و نيز احتمالى كه سهيلى ياد كرده ، نفى مىشود و فرض اينكه گفتهء سهيلى واقعيت داشته باشد و احتمالهاى ديگر نيز جايز باشند ، نياز به دليل ترجيحى براى آنچه ذكر كرده و متعدد بودن ( ورود حضرت صلى الله عليه و آله به كعبه ) مطرح مىگردد .
و چنان كه حديثى را كه دارقطنى ذكر كرده ، بر اين حمل كنيم كه دوبار ورود به كعبه صورت پذيرفته باشد و نماز در يكى از آن دفعات در زمان فتح مكه اقامه شده باشد ، با توجه به آنچه سهيلى گفته كه پيامبر صلى الله عليه و آله در عيد قربان حجةالوداع وارد كعبه شد ، ولى در آن روز در كعبه نماز نخواند و روز بعد وارد آن شد و نماز به جاى آورد ، درست نخواهد بود ؛ زيرا چنين چيزى با برداشتى كه از اين حديث مىشود ، تعارض دارد ، چون طبق اين حديث ، اتفاق ورود در زمان فتح مكه صورت گرفته است كه با آنچه از بلال نقل شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله وقتى روز فتح مكه وارد كعبه شد ، در آنجا نماز خواند نيز تعارض دارد .
3 - سخن سهيلى مستلزم آن استكه اسناد حديثىكه به آن اشاره كرده ، همه « حَسَن » و قابل قبول باشند ، حال آن كه با توجه به ضعفى كه در اسناد اين حديث وجود دارد ، چنين شرطى محرز نشده است . از اين گذشته اشكال ديگرى نيز وجود دارد و آن مجهول بودن متن آن است ، چون اگر آن را مربوط به زمان فتح مكه بدانيم ، مستلزم آن است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در روز فتح مكه وقتى وارد كعبه شد ، نماز به جا نياورد و در روز دومِ ورود ، نماز به جا آورده باشد كه اين با حديث ابنعمر دربارهء ورود پيامبر صلى الله عليه و آله به كعبه در
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 282
مساهمون: محمد مقدس
ص٢٨٢