جعده و يا روايت يحيى از ابنعمر ، نديدهام .
از ديگر نكات قابل تأمل ، كه سهيلى براى جمع ميان دو حديث آورده ، آن است كه حديث ابنعباس ( كه مىگويد پيامبر صلى الله عليه و آله در داخل كعبه نماز نخواند ) را حمل بر آن مىكند كه او نماز پيامبر صلى الله عليه و آله را در روز عيد قربانِ حَجّةالوداع نفى كرده است ؛ زيرا در حديث ابنعباس مطلبى نشان دهد پيامبر صلى الله عليه و آله در حَجّةالوداع وارد كعبه شده باشد ، وجود ندارد ، حال آن كه بنا بر آنچه در « معجمالكبير » طبرانى آمده ، از ابنعباس حديثى بر خلاف اين امر روايت شده است . متن حديث چنين است :
محمدبن حاجهان جُندىشاپورى از محمودبن غيلان ، از يحيىبن آدم ، از زهير ، از جابر ، از عِكرمه و او از ابنعباسنقلكرده كه گفت : پيامبر صلى الله عليه و آله در ( زمان ) حج وارد كعبه نشد ، بلكه درسال فتحمكه وارد شد و وقتى بهآنجا رسيد ، چهارركعت نمازگزارد . يااينكه گفت : دو ركعت در ميان حِجْر و درِ كعبه روىبه كعبه بهجاى آورد وفرمود : اين قبله است .
امّا آنچه ابنجماعه در جمع ميان دو حديث بلال و اسامه آورده ، از نظر استحكام و متانت ، جاى تأمل دارد ؛ زيرا حديثى كه دو حديث پيشگفته را با آن جمع كرده ، مستلزم آن است كه پيامبر صلى الله عليه و آله دوبار وارد كعبه شده ، و در بار دوم نماز خوانده باشد ، و اين مشروط بر آن است كه - بنا بر سخن پيش گفتهء نووى - در زمان فتح مكه چنين اتفاقى رخ داده باشد ، و اگر چنين باشد ، نمازى كه اسامه - براى روز اوّل - نفى كرده اگر همان نمازى باشد كه بلال آن را نقل و تثبيت كرده ، در آن اختلاف دارند و اين اختلاف نيز با تأييد نماز پيامبر صلى الله عليه و آله در روزى جز آن روز كه بلال نماز را تأييد كرده است ، منتفى نمىشود ؛ زيرا اين جز آن نمازى است كه بلال تأييد كرده است ؛ و اختلاف آنها در نماز روز اول و نه روز دوّم است . توجيه وجمعىكه ابنجماعه انجام داده ، در صورتى قابل پذيرش بود كه در حديث ابنعمر چنين مىآمد : « نماز مورد تأييد بلال در زمان فتح بوده است » و ديگر به روزى كه اين اتفاق افتاده ، اشارهاى نمىشد ؛ در حالىكه ابنعمر روزى را كه بلال در آن نماز ( پيامبر صلى الله عليه و آله در كعبه ) را تأييد كرده ، مشخص ساخته است . پس جمع اين حديث با آن حديث ، توجيهناپذير و نادرست است . واللَّه اعلم .
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: محمد مقدس
ص٢٨٤