حضرت صلى الله عليه و آله به كعبه در حجةالوداع را بپذيريم ، درحالىكه در تأييد ورود يك بار در حجةالوداع نيز - چنان كه گفته شد - جاى بحث است ، چه رسد به دوبار !
در حديثى كه سهيلى در جمع دو حديثِ متضاد آورده ، مطلبى در اين باره وجود ندارد كه بايد در زمان ياد شده ، اتفاق افتاده باشد . لفظ اين حديث در كتاب دارقطنى از اين قراراست : عبداللَّهبن محمدبن عبدالعزيز از وهببن منبّه از دايى خود ، ازابن ابىليلى ، از عكرمةبن خالد ، از يحيىبن جعده ، از عبداللَّهبن عمر نقل كرده كه گفته است :
پيامبر صلى الله عليه و آله وارد خانهء كعبه شد ، سپس بيرون آمد و بلال پشت سرش بود . از بلال پرسيدم : آيا رسول خدا صلى الله عليه و آله نماز خواند ؟ گفت : نه ، فرداى آن روز ( آن حضرت ) وارد ( كعبه ) شد ، از بلال پرسيدم : آيا نماز خواند ؟ گفت : آرى . دو ركعت .
روبهروى تنهء درخت خرما به گونهاى ايستاد كه تيرك دوّمى در سمت راستش باشد .
دارقطنى در حاشيهء اين حديث نوشته است : ابن ابىليلى ، حافظ نيست .
در اين حديث چنانكه ديده مىشود ، سخنى از زمان ورود پيامبر صلى الله عليه و آله به كعبه نرفته است و اگر چنين فرض كنيم كه در اين حديث دو دفعه ورود ( به كعبه ) و نماز دريكى از دفعات ، شده كه آن هم در حَجّةالوداع و روز عيد قربان و يا بنا بر برداشت سهيلى فرداى آن روز است ، نشانى دال بر اين احتمال در حديث يافت نمىشود ؛ چرا كه احتمال مىرود آن دو روزى كه پيامبر صلى الله عليه و آله طى آنها وارد كعبه شده ( و اتفاق مطرح در حديث ) روز عيد قربان و اولين روز بعد از آن ، يا روز اوّل بعد از عيد قربان و دومين روز بعد از عيد قربان بوده است ، يا اين كه آن دو روز در فاصلهء ورود به مكه و خروج از آن براى وقوف در عرفه بوده است . مىدانيم كه آمدن حضرت صلى الله عليه و آله به مكه صبح روز چهارم ذىحجه رخ داده است .
در حديثى كه دار قطنى ذكر كرده ، به فرض كه آن را حمل بر حجةالوداع كنيم ، چيزى مانع از اين احتمالها وجود ندارد . هر چند در صحيح بخارى مطلبى ذكر شده كه
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 281
مساهمون: محمد مقدس
ص٢٨١