« مسند » خود و « دار قطنى » و ديگران هم روايت كردهاند و خود سخن كامل و جامعى است كه ( هر دو گونه احاديث مورد نظر را ) در خود جمع دارد و سپاس خداى را كه چنين جمع و توافقى ( در احاديث ) پديد آورد و اين خود نعمت بزرگى است و برخى علماى بزرگ نيز اظهار مىدارند كه احتمال مىرود اسامه پس از ورود پيامبر صلى الله عليه و آله به كعبه ، بنا بر نيازى ، غيبت كرده و از اين رو نماز آن حضرت صلى الله عليه و آله را نديده باشد .
ابنجماعه پس از نقل سخنى از نووى در « المجموع » در جمع ميان حديث بلال و اسامه كه پيش از اين آورديم ، مىگويد : اين سخن جاى انتقاد بسيار دارد ، ولى بدان نمىپردازم و ضرورتى نيز براى اين كار وجود ندارد .
آنگاه پس از ذكر سخن پيش گفته ، ابنحبّان دربارهء جمع ميان سخنان متناقض بلال و اسامه و سخن خود و نيز سخن محىالدين نووى و هركس كه از ايشان نقل كرده ، مىگويد : اين بيانگر آن است كه آنها از آنچه ما در جمع ميان دو حديث گفتهايم ، آگاهى نيافتهاند .
طحاوى در « شرح معانىالآثار » « 1 » گفته است : اگر در اين موارد ، تواتر اخبار ملاك صحّت قرار گيرد ، اين اخبار كه رسول خدا صلى الله عليه و آله در كعبه نماز گزارد ، بسيار بيش از تواتر اخبارى است كه بر نماز نخواندن آن حضرت صلى الله عليه و آله دلالت دارد و اگر به روايت اسامةبن زيد ( كه ابنعباس از وى نقل كرده كه رسول خدا صلى الله عليه و آله پس از ورود به كعبه بدون نماز خواندن ، از آن خارج شد ) توجه شود ، ابنعمر و بلال و جابر و شيبةبن عثمان و عثمانبن طلحه نيز حديثى موافق با آنچه ابنعمر از اسامه نقل كرده ، از وى روايت كردهاند و از اين رو بر حديثى كه تنها ابنعباس از اسامه نقل كرده ، اولى و مقدّم است .
طحاوى نيز مىگويد : شايسته آن است كه وقتى روايات نقل شده از اسامه متضاد و برابر بودند ، آنها را كنار بگذاريم و آنچه را كه از بلال روايت شده ، در صورتى كه در اين باره ( در نقل حديث از وى و در احاديث نقل شده از وى ) اختلافى وجود نداشته باشد ، مورد تأييد قرار دهيم و بپذيريم .
هامش
( 1 ) - شرح معانىالآثار ، ج 1 ، ص 392 ، باب « الصلاة في الكعبة » .