توسط ايشان در آنجا ، مطلبى است كه از حديث بلال برداشت مىشود و اين مطلب كه ايشان در آنجا نماز نخواندهاند از روايت ابن عباس استفاده مىشود و در اين ميان ، مردم بايد حديث بلال را بپذيرند ؛ زير او نماز را تأييد كرده و ابنعباس آن را نفى كرده است و شهادتِ تأييدكننده را بايد پذيرفت و شهادت نفىكننده ناپذيرفتنى است و هركس سخن بلال ( نماز خواندن پيامبر صلى الله عليه و آله ) را به دعا كردن ، تفسير و تأويل كند ، بىمورد است ؛ زيرا در حديث ابنعمر ، قيد دو ركعت نماز آمدهاست ، ( و معنا كردن « نماز » به « دعا » و . . .
بىجاست ) . ولى روايت ابنعباس و روايت بلال هر دو صحيح هستند ؛ چراكه آن حضرت صلى الله عليه و آله روز عيد قربان وارد كعبه شد ، ولى نماز نخواند ، امّا فرداى آن روز وارد شد و نماز خواند كه در حَجّةالوداع بوده است . اين حديث از ابنعمر با اسناد درست و صحيح روايت شده و « دار قطنى » آن را آورده و از افزودههاى اوست . « 1 » « شيخ محىالدين نووى » در شرح صحيح مسلم مىگويد : اهل حديث همگى روايت بلال را ملاك قرار مىدهند ؛ زيرا او تأييد كرده و آگاهى و خبر افزودهاى در حديث او هست ، لذا ترجيح آن واجب مىآيد . مىگويد : اما اين كه اسامه ( نماز پيامبر صلى الله عليه و آله را ) نفى كرده ، مىتواند بدين صورت باشد كه آنها وقتى وارد كعبه شدند ، در را بستند و مشغول دعا شدند و اسامه پيامبر صلى الله عليه و آله را ديد كه دعا مىكند . سپس اسامه در گوشهاى و پيامبر صلى الله عليه و آله در گوشهء ديگر ، مشغول ( عبادت ) شدند و بلال نزديك پيامبر صلى الله عليه و آله بوده و پيامبر صلى الله عليه و آله كه نماز خواند ، بلال او را ديد ، ولى اسامه نديد چون دور از ايشان و مشغول نيايش بود و حضرت صلى الله عليه و آله نيز نماز را آهسته مىخواند و چون در بسته بود ( داخل كعبه تاريك بود ) و اسامه نمىديد و با توجه به دورى وى و مشغول بودنش به دعا ، مىتواند بنا بر گمان خود ، نماز خواندن پيامبر صلى الله عليه و آله را نفى كند ، ولى براى بلال محقق بود و خبرش را داد .
و در « المجموع » كه همان « شرح مهذّب » است ، گويد : نظريهء علما بر اين است كه :
هامش
( 1 ) - الروض الأُنُف ، ج 4 ، ص 104