ملاك قرار دادن روايت بلال در تأييد نماز ( پيامبر صلى الله عليه و آله در كعبه ) اولى است ؛ زيرا سخن او تأييد كننده و مثبت است و بر نفى كننده تقدم دارد . بلال زمانى كه با آن حضرت نماز مىخواند نزديك ايشان بود و مواظب هم بود و ديد كه ايشان به نماز ايستادهاند ، ولى اسامه از ايشان فاصله داشت و مشغول دعا بود و درِ ( كعبه ) بسته بود و نماز آن حضرت صلى الله عليه و آله را نديد . بنابراين ، استناد به روايت بلال واجب مىآيد ؛ زيرا در آن افزودهاى وجود دارد .
« محبّ طبرى » مىگويد : بلال و اسامه در مورد نماز خواندن پيامبر صلى الله عليه و آله در كعبه ، اختلاف دارند و حكم علما نيز ترجيح حديث بلال است ، چون تأييد كننده است و حاوى ثبت نكتهاى است كه اسامه ثبت و ضبط نكرده است و ( سخن ) تأييد كننده ، بر نفىكننده مقدّم است . سپس مىگويد : احتمال دارد كه اسامه پس از ورود آن حضرت صلى الله عليه و آله به كعبه ، بنابه ضرورتى ، از آنجا دور شده و نماز حضرت صلى الله عليه و آله را نديده است و ابنمنذر به نقل از اسامه روايت كرده كه پيامبر صلى الله عليه و آله تصاويرى در كعبه ديد و من ( يعنى اسامه ) براى او با دلو آب مىآوردم تا روى تصاوير بپاشد . در واقع خبر داده كه او براى آوردن آب ، بيرون رفته است ( بنابراين مىتواند نماز پيامبر صلى الله عليه و آله را نديده باشد ) و آن در روز فتح مكه بوده و نماز خواندن آن حضرت نيز در روز فتح بوده و نه روز حَجةالوداع .
ابوحاتمبن حِبّان مىگويد : بيشتر اين احتمال را مىدهم كه اين دو خبر ، حكايت از دو ورود مختلف دارند كه يكى در روز فتح ( مكه ) بوده كه پيامبر صلى الله عليه و آله در آن نماز گزارده و ديگرى در حَجّةالوداع بوده كه در آن روز در كعبه نماز به جاى نياورده است و بدين ترتيب ، تضادى ميان اين دو خبر وجود نخواهد داشت .
قاضى عزالدينبن جماعه نيز بنا بر آنچه دايىام از او برايم نقل كرده ، گفته است :
احمدبن حنبل گفت : هشيم از عبدالملك ، از عطا نقل كرده كه اسامةبن زيد گفت : همراه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وارد كعبه شدم . حضرت نشست و خداى را ستايش كرد و تكبير و تهليل گفت و بيرون آمد و نماز هم نخواند سپس روز بعد ، همراه ايشان ( وارد كعبه ) شدم .
برخاست و دعا كرد و سپس دو ركعت نماز خواند و سپس بيرون آمد و روبهروى كعبه دو ركعت نماز ( ديگر ) به جاى آورد و فرمود : قبله اين است . اين روايت را احمدبن منيع در
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 273
مساهمون: محمد مقدس
ص٢٧٣