و ( كعبه را ) ويران و با خاك يكسان كردند . . . وجه اختلاف و تناقض اين روايت با آنچه ازرقى آورده در آن است كه ابنزبير هنگامى اقدام به ويرانى خانهء كعبه كرد كه مردم از مراسم حج برگشته بودند و زمان حج غير از آن زمانى است كه ازرقى در مورد ويرانى كعبه به وسيلهء ابنزبير بيان كرده و اندكى پيش بدان اشاره كرديم .
بنابر حديث عطاءبن ابىرباح ، بناى كعبه از سوى ابنزبير در آخر ذىالحجهء سال شصت و چهار و ابتداى سال شصت و پنج خواهد بود كه اين تاريخ با تاريخى كه ابناثير به طور قطع اعلام كرده ؛ تطابق دارد . واللَّه اعلم .
من در تاريخ ازرقى ، ذكرى از تاريخ اتمام بناى كعبه به وسيلهء ابنزبير نديدم كه بنا به روايت المسبّحى در تاريخ خود - كه به خط حافظ رشيدالدين بن حافظ زكىالدين منذرى در « مختصر تاريخ المسبّحى » ديدم - همان سال شصت و پنج است .
محبّ طبرى مطلبى دارد به اين مضمون كه ابنزبير بناى كعبه را در شب هفدهم رجب سال شصت و چهار به پايان رسانيد ؛ زيرا تحت عنوان « دربارهء عمره تنعيم » در باب سى و هشتم از « القرى » ، آورده است كه ابنزبير پس از فراغت از بناى كعبه ، از تنعيم براى عمره محرم شد .
ابوالوليد نيز يادآور شده كه ويران ساختن كعبه در روز شنبه ، نيمهء جمادى الآخر سال شصت و چهار بوده و ظاهراً ، آغاز بناى كعبه بلافاصله پس از پايان ويرانى آن انجام گرفته است . مردم مكه هر سال در شب بيست و هفتم رجب به عمره مىپردازند و اين عمره را به ابن زبير نسبت مىدهند و بعيد نيست كه بناى كعبه ، تا اين تاريخ به درازا كشيده باشد ؛ چرا كه پاىبندى مردم به اين سنت ، ناشى از تكرار كار پيشينيان ( در مورد عمرهء رجب ) است و انجام اين كار ، دليلى بر صحّت اين انتساب است و معلوم مىشود كه در آن زمان ، ( ابنزبير ) به عمره رفته است و زمان پايان بناى كعبه نيز همين تاريخ بوده است .
در اين كه پس از بناى كعبه به وسيلهء ابنزبير ، چه كسى حجرالأسود را در كعبه قرار داد ، اخبار گوناگونى رسيده است . برخى مىگويند : عبداللَّهبن زبير خود اين كار را كرد .
ازرقى در خبرى كه از واقدى به سند خود روايت كرده ، چنين خبرى را نقل كرده
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 192
مساهمون: محمد مقدس
ص١٩٢