مرزهاى حريم و بيان برخى نامها
ازرقى حدود حرم را از جهات ششگانه بيان كرده است . « 1 » ديگران نيز به اين مطلب پرداختهاند ، ولى در وسعت برخى از اين جهات با ازرقى اختلاف نظر دارند و برخى را نيز ناقص ذكر كردهاند . آنچه كه از نظر و ديدگاه مردم نسبت به حدود و مرزهاى حرم برداشت كردهام ، اين است كه در همهء حدود آن - چنان كه توضيح خواهم داد - اختلاف نظر وجود دارد .
در مورد مرز حرم از سمت طائف بر جادهء عرفه از وادى نَمِره ، « 2 » چهار نظريه وجود دارد : حدود هجده ميل بنا به روايت قاضى ابوالوليد باجى ؛ و يازده ميل طبق روايت ازرقى « 3 » فاكهى و ابوالقاسم عبيداللَّه بن عبداللَّه بن خرداذبه خراسانى در كتاب « المسالك والممالك » « 4 » و محبّ طبرى به نقل از ازرقى و سليمان بن خليل هر چند كه اين يك ، با ترديد ياد كرده است ؛ و نُه ميل بنا به روايت ابومحمد بن عبداللَّه بن ابىزيد قيروانى در كتاب « النوادر » و سليمان بن خليل كه آن را عنوان سخن خود قرار داده و محبّ طبرى پس از ذكر آنچه ازرقى آورده است ؛ و هفت ميل بنا به روايت ماوردى در كتاب « الأحكام السلطانيه » « 5 » و شيخ ابواسحاق شيرازى در « مهذّب » خود و نووى در « الايضاح » و نيز در « تهذيب الأسماء واللغات » « 6 » كه البته در آنچه گفتهاند ، ترديد بسيارى وجود دارد و آنچنان كه خواهيم ديد ، چندان درست به نظر نمىرسد .
نووى در « تهذيب » يادآور شده است كه سخن ازرقى دربارهء حدّ حرم از جادهء
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 131 - 130
( 2 ) - نَمِرَه ( با فتح اول و كسر دوم ) ناحيهاى است در عرفه كه پيامبر صلى الله عليه و آله وارد آن شد . گفته مىشود حرم از راهطائف بر جادهء عرفه از سمت « نَمِرَه » ، يازده ميل فاصله دارد . خلاف اين هم گفته شده است . ( نك : معجم البلدان ، ج 5 ، ص 305 - 304 ) .
( 3 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 131
( 4 ) - المسالك والممالك ، ص 132
( 5 ) - الاحكام السلطانيه ، ص 165 - 164
( 6 ) - تهذيب الأسماء و اللغات ، ج 2 ، ق 2 ، ص 82