ميل خود يا به زور ، در آييد و در پاسخ گفتند كه ما « به اطاعت آمدهايم » ؛ « 1 » از زمين تنها بخش حرم آن ، چنين پاسخى داد و از اين رو آن قسمت را حرمت بخشيد . اين قول را سهيلى « 2 » نقل كرده و ازرقى « 3 » شواهدى بر دو گفتهء نخست آورده است . سخنان ديگرى نيز در اين باره گفتهاند .
نشانهاى حرم
حرم را نشانهاى روشنى است كه در پيرامون آن ، به استثناى حَدَّه « 4 » از سمت جُدَّه و از سوى جِعرانه « 5 » به صورت سنگهايى ( انصاب ) بنا شدهاند . نخستين كسى كه اين سنگ ها ( انصاب ) را نصب كرد ، ابراهيم خليل عليه السلام و با اشارهء حضرت جبرئيل و پس از وى قصىّبن كلاب بود . گويند كه اسماعيل عليه السلام پس از پدرش ابراهيم خليل عليه السلام آنها را نصب كرد و سپس قُصىّ اين كار را كامل كرد . اين مطلب را ابنعباس روايت كرده و فاكهى و ديگران از وى نقل كردهاند . ونيز از زبير بن به كار نقل كردهاند كه گفته است :
عدنانبن أدّ نخستين كسى بود كه وقتى بيم آن داشت حرم پاك شود ، نشانهها وعلامتها را كار گذاشت . قريش نيز پس از برداشتن آنها و همچنين پيامبر صلى الله عليه و آله زمانى كه پيش از هجرت در مكه بود ، اين نشانها را نصب كردند .
پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله در عامالفتح ، سپس عمربن خطاب و عثمان بن عفان و سپس
هامش
( 1 ) - سورهء فصلت ، آيه 11 .
( 2 ) - الروض الأُنُف ، ج 1 ، ص 222
( 3 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 127
( 4 ) - « حَدَّه » منزلى ميان جُده و مكه ، از سرزمين تهامه ، در ميانه راه است . درّهاى است داراى دژ و بارو و نخلو چشمههاى روان كه تفرّجگاه مردم است . قدما آن را حدّاد مىخواندند ( نك : معجم البلدان ، ج 2 ، ص 229 ) .
( 5 ) - جِعرانه ( به كسر اول ) ، چشمهاى است ميان طائف و مكه و نزديكتر به مكه ، پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله براىتقسيم غنايم هوازن در بازگشت از غزوهء حنين ، در آنجا فرود آمد و هم از آنجا محرم گرديد . پيامبر صلى الله عليه و آله در آنجا مسجدى دارد كه در نزديكى آن چاههايى موجود است ( معجم البلدان ، ج 2 ، ص 3 - 142 ) .