پس تكوّن قلب مقدّم باشد بر دماغ ؛ و « 1 » امام فخر الدّين « 2 » رازى فرموده كه در سخن بقراط و ابن زكريّا و شيخ ابو على سينا عند التّحقيق منافات نيست ، بنا بر آنكه اگرچه قلب در تكوّن مقدّم است بر ساير اعضا ، امّا در اوّل تكوّن ظاهر و روشن نيست ؛ و مراد بر آنكه قلب مجمع ارواح است ، آن « 3 » است كه مقدّم باشد و لحميّت او لا بدّ است كه متأخّر باشد . چرا كه تا منى « 4 » علقه نشود و بعد از آن تا مضغه نگردد و « 5 » اين مجموع حاصل نشود « 6 » ، لحم متكوّن « 7 » نگردد . پس بايد كه تجويف قلب مقدّم باشد و ظهور تمامى اعضاى مذكوره « 8 » پيش از تمامى قلب بود .
و اعضا يا مفرد بود يا مركّب « 9 » : مفرد را اعضاى بسيطه و متشابه الأجزاء خوانند و مركّب را آليه « 10 » . بنا بر آنكه اگر جزوى از او مشابه كلّ باشد در اسم و حدّ ، آن را متشابه « 11 » الأجزاء خوانند « 12 » ، چنان كه اندكى از گوشت به نسبت با بسيارى ؛ و اگر چنين نباشد اعضاى آليه خوانند ، بنا بر آنكه آلت
هامش
( 1 ) . ج ، ل ، ش : امّا .
( 2 ) . ج ، ل ، ش ، ط : - الدّين .
( 3 ) . ط : اين .
( 4 ) . س ، ج : + با ؛ ل : + تا .
( 5 ) . ش : - و .
( 6 ) . ج ، ل ، ش : نگردد ؛ ش ، ط : + و .
( 7 ) . ش : متوكن .
( 8 ) . ش : - مذكوره .
( 9 ) . ج ، ل ، ش : - يا مركّب .
( 10 ) . عموما اعضا به مفرد و مركّب تقسيم مىشوند . صاحب قانونچه گويد : « مفرد آنهايى هستند كه جزءشان در نام و تعريف با كلّ يكى باشد ( مانند گوشت و پيه و استخوان ) ، امّا مركّب آن است كه چنين نباشد و اينها اعضاى آليهاند » . ( قانونچه ، صص 13 - 14 ) .
( 11 ) . س : مشابه ؛ در مورد متشابه الاجزاء ، ر . ك : قانون ج 1 ، ص 44 .
( 12 ) . ش : - بنا بر آنكه اگر . . . خوانند .