أ . كور و قضاوت
برخى دربارهء جانشينى ابن امّ مكتوم در غزوهء بنى سليم اشاره دارند كه روايت ابى داود مىگويد : پيامبر ( ص ) او را در نماز جانشين خود كرد ، زيرا وى كور بود و كور نمىتواند در ميان مردم حكم و قضاوت كند . چه او مردم و اعيان را نمىبيند و نمىداند كه به نفع و ضرر چه كسى حكم صادر كند . « 1 »
ما اين استدلال و سخن را نمىپسنديم ، زيرا
1 . ولايت ابن امّ مكتوم در مدينه به معنى صدور حكم و توليت منصب قضاوت نيست . چه ممكن است ، مشكلات مردم را از راه ديگرى چون صلح حل كند يا به عنوان قاضى تحكيم به مرافعات مردم پايان دهد .
2 . بعيد مىنمايد كه ابن امّ مكتوم فقط در نماز جانشين پيغمبر ( ص ) بوده است . اين نكته با اطلاق عبارت نمىسازد . چنان كه مىگويند : پيغمبر ( ص ) او را در مدينه جانشين خود كرد يا ولايت مدينه را به او داد . خصوصا كه حضرت او را دوازده بار يا بيشتر در مدينه جانشين خود كرد .
3 . استدلال مذكور در عدم جواز قضاوت نابينا مردود است ، زيرا شناخت اشخاص و اعيان منحصر به نظر و رؤيت نيست . راههاى ديگرى هم براى اثبات وجود دارد : شهود ، اقرار و . . . . در صورتى كه ثابت شود قضاوت هم در محدوده ولايت ابن امّ مكتوم بوده است ، همين اقدام رسول خدا ( ص ) مىتواند جواز قضاوت كور را دليل باشد .
ب . اهداف غزوهها و سريهها
مردم عرب شاهد بودند كه پيغمبر ( ص ) ديروز در پى پناهگاه امن براى خود و ياران به مدينه آمد ، امّا امروز به حدّى از قدرت رسيده كه قدرتمندانه
هامش
( 1 ) . سيره حلبى ، 2 / 205 .