وجود داشت كه تا حدود زيادى از قدرت جنگاورى نيروها مىكاست و موجب مىشد بسيارى از امتيازات را واگذارند و ابتكار عمل را از دست بدهند .
در توضيح اين نكته همين بس كه در سمت شرقى ، حرّه واقم ، و در سمت غرب ، حرّه وبره واقع بود كه مناطق صعب العبور و پر از صخرههاى آتشنشانى و به مثابهء موانع طبيعى بر سر راه سپاهيان قرار داشت . در سمت جنوب هم علاوه بر خانههاى تو در تو و به هم پيوسته ، باغها و نخلستانهاى مدينه واقع بود . همه اين عوامل اجازه نمىداد كه سپاه احزاب به صورت قوى و فعال بر ضد مسلمانان وارد عمل شود .
يادآورى اين نكته ضرورى است كه برخى مواضع در جنوب و شرق مدينه نسبت به ساير بخشها از استحكام كمترى برخوردار بود . اين مسأله ، احتمال نفوذ تاكتيكى دشمن را به منظور بر هم زدن وضعيت نظامى و روانى مسلمانان تقويت مىكرد . بنابراين لازم بود با بستن اين رخنه ، فرصت نفوذ دشمن به داخل شهر را از او بگيرند تا سپاه اسلام مجبور نباشد ، نيروهاى خود را به طور پراكنده در مناطق مختلف مستقر سازد . از سوى ديگر ، نگرانى مسلمانان از اين نقاط ضعف مىتوانست تا حدود زيادى از مقاومت و نبرد كوبنده آنان در ميدان اصلى جنگ بكاهد .
از اين رو مسلمانان با ساخت ديوارهايى در مناطق مذكور اين نگرانى را بر طرف كردند . اين اقدامات موجب شد تا نيازى به استقرار نيروهاى زياد در اطراف مدينه جز در منطقه خندق نباشد كه آنجا را نيز با حفر خندق بر روى نفوذ نيروهاى متجاوز بستند .
آنچه بيان كرديم بدان معنى نيست كه مسافران مكّه از ثنية الوداع واقع در شمال مدينه وارد شهر مىشدند ، زيرا جاده مسافرانى كه غالبا در كاروانهاى كوچك و محدود وارد مدينه مىشدند ، همانند راه سپاه بزرگى نبود كه هزاران نفر سواره و پياده و انبوهى از وسايل حمل و نقل را در خود جاى مىداد .
الصحيح من سيرة النبى الاعظم ( ص ) ( ترجمه وتلخيص ) ( سيرت جاودانه ) ( فارسي ) — صفحة 554
مساهمون: السيد جعفر مرتضى العاملي
ص٥٥٤