ج . ساير ويژگىهاى خندق
خندق به قناتى متصل بود كه از چشمهاى در قباء به سوى نخلستانهاى سنح در حوالى مسجد فتح جارى بود . در خندق نيز درختان نخل وجود داشت . « 1 »
گفتهاند :
خندق حدود پنج هزار ذراع طول ، نه ذراع عرض و هفت ذراع عمق داشت . « 2 »
د . مدّت حفر خندق
مورّخان مىگويند : مسلمانان شتابان شروع به كندن خندق كردند و مىخواستند پيش از رسيدن دشمن آن را به سامان برسانند . « 3 » آنان در مدّت حفر خندق با هم اختلاف دارند . چنان كه از شش روز تا يك ماه گفتهاند . ارقامى كه در اين باره گفتهاند به شرح زير است ؛
1 . مدّت كندن و آماده كردن خندق شش روز طول كشيد . « 4 »
2 . برخى زمان حفر خندق را بيش از ده شب گفتهاند . « 5 »
3 . برخى اين مدّت را يك ماه يا نزديك به يك ماه دانسته و اين رقم را
هامش
( 1 ) . وفاء الوفاء ، 4 / 1204 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 481 .
( 2 ) . الرسول العربى و فن الحرب ، 240 - 241 .
( 3 ) . سيره حلبى ، 2 / 411 ؛ المغازى ، 2 / 445 ؛ الكامل فى التاريخ ، 2 / 178 ؛ البدء و التاريخ ، 4 / 217 ؛ فتح البارى ، 2 / 302 .
( 4 ) . المغازى ، 2 / 454 ؛ سيره مغلطاى ، 56 ؛ الوفاء ، 693 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 482 ؛ حبيب السير ، 1 / 360 ؛ سيره دحلان ، 2 / 4 ؛ امتاع الاسماع ، 1 / 224 ؛ نهاية الارب ، 17 / 170 ؛ عيون الاثر ، 2 / 57 ؛ وفاء الوفاء ، 4 / 1204 - 1209 .
( 5 ) . سيره حلبى ، 2 / 314 ؛ عيون الاثر ، 2 / 57 ؛ وفاء الوفاء ، 4 / 1209 .