دربارهء روشهاى مقابله با دشمن در سپاه احزاب ، دو خصوصيت برجسته در شيوهء رايزنى نمايان است . در اينجا به اين دو خصوصيت اشاره مىكنيم ؛
أ . رسول خدا ( ص ) پيشنهاد حفر خندق را مطرح كرد . سپس در انتظار اقدام اقناعگرانه سلمان نشست . اين سياست پيامبر ( ص ) در قبال يارانش بود كه اجازه مىداد ، كارها به اين شيوه پيش رود و اصحاب از انديشه خويش بهره گيرند و خود را براى مسئوليتپذيرى آماده سازند .
ب . هدف رسول خدا ( ص ) از مشورت ، تحريك حس مسئوليتپذيرى اصحاب و تفهيم عملى و نه فقط قولى آنان بود كه دريابند ، حتى در سطوح طرح و برنامه ، و تصميمگيرىهاى سرنوشتساز ، عضو فعال و مؤثر به شمار مىروند و همهء مسائل به خود آنان مربوط مىشود تا بدين وسيله آگاهى و شعور سياسى و نظامى آنان را هرچه بيشتر بالا ببرد .
در عين حال گزينههايى را پيش روى آنان قرار مىدهد تا از تنگنا و فشار بيرون آيند و روزنههاى جديدى به سوى افقهاى گستردهء تدبير نظامى فراروى خويش بازبينند و بدان وسيله موجوديت خويش را حفظ و از شكست تلخ فاصله گيرند تا مبادا درگير جنگى خانمانسوز و كشنده شوند كه اميدى به كوچكترين پيروزى در آن نباشد .
2 . خندق
در روايات جنگ خندق گذشت كه رسول خدا ( ص ) سوار بر اسب خود شد و همراه تنى چند از ياران خويش از مهاجران و انصار به راه افتاد تا در محلهاى فرود آمد و در آنجا طرح خندق را پياده كرد . روايات تاريخى موقعيت ، خصوصيات و ويژگىهاى خندق را با قدرى تفصيل بيان كرده است .
در اينجا به بخشى از اين روايات را مىآوريم ؛