اگر عبد اللّه بن ابى در اين سخن خود صادق بود كه در داخل شهر از آن دفاع خواهد كرد ، پس چرا از ميان راه بازگشت ، در حالى كه مىدانست :
سپاه پيامبر ( ص ) سخت نياز به يارى و مساعدت دارد ؟
بنابراين رأى درست ، جنگ با قريش در خارج از شهر بود . اگر پيامبر ( ص ) در مدينه مىماند ، خود و يارانش در خلال چند ساعت زير سيطرهء مشركان و منافقان قرار مىگرفت . « 1 »
يكى از اصول جنگ كه على ( ع ) بيان فرمود ، نيز مؤيد ديدگاه علّامه حسنى ( ره ) است . آن حضرت فرمود :
هيچ قومى در داخل خانهء خود مورد تجاوز قرار نگرفت ، مگر اين كه ذليل و خوار شد . « 2 »
در پاسخ به اين ديدگاه چند نكته را بيان مىكنيم ؛
1 . چنان كه گذشت ، ابو سفيان از اين مىترسيد كه مبادا مردم يثرب در داخل دژها و كوشكهاى خود بمانند و بيرون نيايند . « 3 » اين بدان معنى است كه ماندن مسلمانان در داخل شهر را به معنى نابودى فرصت قريش براى تحقق اهداف تجاوزگرانه خويش ، ارزيابى مىكردند .
نهايت چيزى كه صفوان بن اميه توانست به عنوان جايگزين قانعكننده به ابو سفيان پيشنهاد نمايد ، تحميل خسارتهاى مادى و قطع درختان و نابودى نخلستانهاى مدينه بود . بنابراين موضع درست ، باقى ماندن در داخل مدينه بود .
چه تحمّل خسارتهاى مادى امكانپذير و قابل جبران است ، امّا تلفات جانى بسى كوبنده و غير قابل جبران . رسول خدا ( ص ) نمىتوانست از اين موضع درست عدول كند .
هامش
( 1 ) . سيرة المصطفى ، 396 - 399 .
( 2 ) . نهج البلاغه ( عبده ) ، 1 / 64 .
( 3 ) . المغازى ، 1 / 205 ؛ شرح نهج البلاغه ، 14 / 218 .