2 . آيهء :
وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
، مخصوص مشورت در جنگ است ، زيرا لام در واژهء « الامر » براى جنس نيست تا همهء كارها را دربرگيرد ، بلكه لام عهد است ؛ يعنى در همين مسألهاى كه دربارهء آن بحث مىكنيم ، با آنان مشورت كن .
مىدانيم كه مسأله مورد بحث در اين آيات ، جنگ است . بنابراين شمول آن براى كارهاى ديگر ، دليل مىخواهد .
3 . همين آيهء مباركه تصريح دارد كه مشورت با ياران به معنى عمل به رأى آنان نيست ، اگر چه همه يك رأى داشته باشند ، زيرا آيه تأكيد دارد كه اتخاذ تصميم نهايى با خود پيغمبر ( ص ) است ؛
فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ
.
4 . بر پايهء روايت ابن عبّاس ، مشورت پيغمبر ( ص ) با اصحاب هيچ ارزشى در اتخاذ تصميم ندارد ، زيرا خدا و رسول از آن بىنياز هستند . چه رأى درست را مىدانند . بنابراين مشورت نه به علم آنان مىافزايد و نه جهلى را از سر راه آنان برمىدارد . بنابراين مشورت با ياران ، فقط يك امر آموزشى و اخلاقى براى امّت است ، زيرا هدف از مشورت امعان نظر براى به دست آوردن رأى درست از طريق مراجعه به آراى گوناگون است .
حضرت على ( ع ) فرمود :
هر كه خود رأى گرديد ، به هلاكت رسيد و هر كه با مردمان رايزنى و مشورت كرد ، خود را در خرد آنان شريك ساخت . « 1 »
آن حضرت در جاى ديگرى فرمود :
راى زدن ديدهء راه يافتن است و آن كه تنها با رأى خود ساخت ، خود را به مخاطره انداخت . « 2 »
در روايت انس از پيامبر ( ص ) آمده كه
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، حكمت 161 .
( 2 ) . همان ، حكمت 211 .