هر كس مشورت كند ، پشيمان نشود . « 1 »
بدين ترتيب روشن مىشود كه مشورت حضرت با يارانش صرفا يك امر آموزشى و اخلاقى است .
ب . اهداف پيامبر ( ص ) از مشورت
شرايط و فضاى آيهء :
وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
؛ گوياى اين مطلب است كه در آن روز ضرورت داشت كه پيامبر ( ص ) ، محبّت ، اعتماد و اطمينان مردم را به گونهاى جلب نموده ، با آنان همراهى و مهربانى كند و ديدگاه خود را به هيچ روى بر آنان تحميل ننمايد و بدين ترتيب وحدت ، هماهنگى و يكپارچگى ياران خود را براى تداوم دعوت و مقاومت در مقابل متجاوزان حفظ نمايد . آيهء مباركه مىگويد :
فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
« 2 » ؛
گويى خطايى از ياران سر زده كه مستلزم عفو ، گذشت و نرمش است تا حيثيت و اعتبارشان بازگردد و مطمئن شوند كه خطاى آنان موقعيتشان را نزد حضرت خدشهدار نكرده است . بنابراين لزومى ندارد كه از آن حضرت گريزان باشند .
ج . ديدگاه پيغمبر ( ص )
اغلب روايات بلكه همه اخبار و احاديث وارده دربارهء جنگ احد يك پارچه بر آن است كه رسول خدا ( ص ) ترجيح مىداد كه در داخل مدينه بمانند ، امّا اصرار و پافشارى برخى از ياران موجب شد كه از رأى خود عدول كند و به
هامش
( 1 ) . الدر المنثور ، 2 / 90 .
( 2 ) . آل عمران ( 3 ) : 159 .