در اين تحولات نبايد نقش مؤثر ماتيو ريچى را از نظر دور داشت . بدون شك او يكى از مهمترين و تأثيرگذارترين افراد در برقرارى روابط چين با ملتهاى ديگر و نيز تاريخ كاتوليك و علم و تكنولوژى باستانى چين محسوب مىشود . در قرون وسطى دين مسيح سه بار از راههاى مختلف وارد چين شد ؛ بار اول در دوران سلسلهء تانگ و بار بعدى در دوران سلسلهء يوان و هر دو توسط مبلغان ايرانى و بار سوم در اواخر سلسلهء مينگ . با آنكه ورود دين مسيح به چين از سال 635 م . آغاز شده بود اما در تبليغات دو مرحلهء قبل ، تفكرات و انديشههاى فلسفى مسيحى معرفى نمىشد . بنابراين مىتوان ماتيو ريچى را نخستين فردى دانست كه چينيان را به شكل همه جانبه و طبق نظام خاص تبليغاتى با اين دين آشنا ساخت .
ماتيو ريچى ابتدا به نگاشتن كتابهايى در امر تبليغ دين و تفكرات الهى دين مسيح به زبان چينى اقدام نمود از جمله تيان جو شى اى « 1 » و جى ژن شى پيان « 2 » و كتابهاى تبليغ تفكرات اخلاقى مسيحى با نام جيائو يو لون « 3 » و ار شى وو ين . « 4 »
از ديگر روشهاى ماتيو ريچى در تبليغ آن بود كه انديشههاى مسيحى بايد با عقايد مكتب كنفوسيوس ( مكتب ژو ) چين آميخته شود . زيرا تفكر كنفوسيوس در چين نسبت به ديگر مكتبهاى فكرى از مقام و احترام بالاترى برخوردار است . بدين جهت ، ماتيو ريچى معتقد بود آميختن اين دو انديشه ( انديشههاى كنفوسيوس و مكتب ژو ) « 5 » با عقايد دين مسيح ، ميزان پذيرش مسيحيت را در ميان مردم بالا مىبرد . او در تمام اين مدت سعى خود را بر آن قرار داد تا عقايد مسيح را حتى با شرايط طبيعى و اقليمى سرزمين چين وفق دهد و زمينهء لازم را براى رشد و گسترش آن فراهم نمايد . در عين حال او دين بودا را به شدت مورد انتقاد قرار داد كه موجب بهوجود آمدن نخستين مجادلات ميان دو دين بزرگ - مسيح و بودا - در تاريخ ايدئولوژى چين شد . با آنكه انديشههاى مسيحى ماتيو ريچى در ميان مأموران دولتى و دانشوران و فرزانگان چين يك چند از نفوذ و برترى برخوردار بود اما اين نفوذ پايدار نماند و سرانجام در تفكرات مكتب سنتى ژو جذب گرديد و محو شد .
هامش
( 1 ) .Catechism؟ ؟ ؟ ، يعنى : ماهيت واقعى كاتوليك . ( توضيحات دربارهء تعليمات مسيحى )
( 2 ) .Les 10 Paradoxes؟ ؟ ؟ ، يعنى : ده بيان متناقض ؛ عنوان ترجمهء انگليسى آنParadoxes.
( 3 ) .Jiaoyoulun؟ ؟ ؟ ، يعنى : دوست و نهادهاى دوستى .
( 4 ) .Ershiwuyan؟ ؟ ؟ ، يعنى : استدلالهاى بيست و پنجگانه دربارهء اصول اخلاقى .
( 5 ) . انديشههاى مكتب ژو شامل : عقايد كنفوسيوس و عقايد ساير حكماى معاصر كنفوسيوس است .