و قوانين و احكام اين مذهب در آن چهار مجلدات و پنج كتاب كه در بالا مذكور شد نوشته شده . و ديگر كتاب معتبر ندارند به غير از بعضى تفاسير كه بر اين كتابها [ ى ] مذكور نوشتهاند . و در آن مذاهب چيزى مشهورتر از تعزيه و ماتم نيست كه مردم از خرد و كلان ، از پادشاه تا گدايان پيروى مىنمايند . و از براى پدران و اجداد خود هر سال به جا مىآرند تا به اين وسيله عزت كنند بزرگان خود را كه مردهاند ، چنانچه گويا زندهاند . و اين اعتقاد ندارند كه مردگان از آن طعامها كه بر سر قبرهاى ايشان مىگذارند ، بخورند يا احتياج [ به خوردن آنها ] « 1 » داشته باشند ، بلكه مىگويند كه اين تكلفات و اعزاز براى مردگان به جا مىآورند تا محبت خود را نسبت به ايشان بنمايند و ظاهر سازند . و بعضى مىگويند كه اين رسوم و آداب را قرار دادهاند براى زندگان نه براى مردگان تا پسران و جهال بياموزند كه چگونه پدران زنده را خدمت بايد كرد ، چون ببينند كه مردم معتبر و دانشمند پدران مرده را به چه قسم اعزاز و احترام مىنمايند .
و دير مخصوص حكما 328 دير كنفوسيوس « 2 » 329 حكيم است كه در هر شهر حسب الحكم پادشاه به نام او بنا مىكنند در همانجا كه مدرسهء حكما 330 است . و در جاى بهتر آن دير صورت كنفوسيوس « 3 » را نصب كردهاند و مىپرستند و يا به عوض صورت نام او را به خط جلى با طلا مىنويسند . و در پهلوى صورت كنفوسيوس [ 107 ] صورت بعضى از شاگردان او را نيز استاده كردهاند و آنها را به كمتر تكلف پرستش مىكنند . و در غره و پانزدهم هر ماه جميع حكام شهر و علماى طبقهء اول كه مذكور شد ، به آن دير مىآيند و اوستاد خود يعنى كنفوسيوس « 4 » را به ركوع و به حركات بدن و به زانو درآمدن و سوختن شمعهاى موم و بخورات ، اعزاز و تعظيم مىنمايند . و نيز هر سال در روز مولود او و در بعضى اوقات معينهء ديگر ، به نذر او طعامها به تكلف بسيار ساخته ، شكرگزارى مىكنند او را از جهت علوم و تعليمات كه در كتب او يافتهاند و به وسيلهء آن علوم به مراتب عاليهء حكمت و به حكومت و جاه رسيدهاند و ليكن او را عبادت نمىكنند و هيچ چيز از او نمىطلبند و اميد هم ندارند .
هامش
( 1 ) . ص ، ك : آنها به خوردن .
( 2 ) . ص ، ك : كيفويوس ، تصحيح قياسى است .
( 3 ) . ص ، ك : كيفويوس ، تصحيح قياسى است .
( 4 ) . ص ، ك : كيفويوس ، تصحيح قياسى است .