حموى : اولين كسى كه پيرامون صرف افعال چيزى نگاشت ، ابنقوطيه بود و پس از او ابنقطاع سعدى . « 1 »
گويا ابنخلكان گفته باشد : زياد نخستين كسى است كه در باب ناستودگىهاى كسان مطلبى نوشته است ؛ زيرا او مىدانست كه مردم وى را كه حرامزاده بود ، نكوهش مىكنند . « 2 »
بلاذرى : عربها در شعر خود دروغ نمىبافتند . نخستين عربزبانى كه شعرى بهدروغ سرود ، مهلهل بود كه گفت :
فلولا الريح اسمع من بحجر * صليل البيض تقرع بالذكور
« اگر باد نباشد ، صداى چكاچك شمشيرها را كه بر هم كوبيده مىشود ، به گوش مردمان حَجر مىرسانم » .
لافزنى شاعر در اين است كه نبرد « 3 » در جايى بر كرانهى فرات در سرزمين شام رخ داده ، و حَجر در يمامه است و اين دو ، ده روز با هم فاصله دارند
او نخستين كسى است كه شعر را لطيف كرد ، از اين رو ، وى را مهلهل ناميدند . « 4 » گفتهاند : وى اولين قصيدهسرا است .
هامش
( 1 ) . معجم الادباء 6 / 2593
( 2 ) . در انساب الاشراف 5 / 378 چنين آمده است : عبيدالله بن زياد نخستين كسى بود كه درخواست كرد تا مثالب گردآورى شود ، تا از اين رهگذر با گفتههاى مردم در بارهى خود مقابله كند .
( 3 ) . اشاره به نبردى است چهلساله به نام بسوس ميان تغلب و بكر كه با درگيرى به دليل كشته شدن شتر بانويى به نام بسوس آغاز شد و برادر شاعر نيز در آن به قتل رسيد .
( 4 ) . شاعر مورد نظر ، عدى بن ربيعه يكى از شاعران دورهى جاهلى است و در معناى « مهلهل » و دليل نامگذارى وى سخنهايى مختلف و گاه متناقض گفتهاند ؛ برخى آن را از « هلهلة الثوب » به معناى آشفتگى جامه ، و پريشانسرايى شاعر دانستهاند . برخى گفتهاند از رقيق بودن و نازكى لباس و نازكخيالى او است ، و شمارى نيز بر اين باورند كه « ثوب هلهال » به معناى جامهى سبك و نااستوار است و او را كه شعرى ناسره داشت ، از همين رو مهلهل ناميدهاند . ر . ك : لسان العرب 14 / 231 ؛ الاغانى 4 / 148 .