اقسام آن ميزان نيازمندى پزشك به آن علوم را چنين بيان مىدارد :
پزشك از جهت پزشك بودن نيازى به طبيعيّات ندارد يعنى لازم نيست بهمهء مباحث مربوط به طبائع أفلاك وستارگان وعناصر چهارگانه احاطه پيدا كند بلكه آنچه مورد لزوم اوست آن قسمتى است كه مربوط به صحت ومرض بدن مىشود وآن عبارتست از دانستن عناصر ومزاجها وأخلاط واعضا وقوى وافعال صادره از قوى وأسباب ودلائل صحّت ومرض .
امّا در مورد رياضيّات پزشك بايد پارهاى از علم نجوم را بداند چنانكه بقراط گفته است « منفعت علم نجوم در صناعت پزشكى كم نيست » « 1 » واين درست است زيرا بحران وايّام بحران به آن علم ارتباط مىكند زيرا بحرانهاى بيماريهاى حادّ به ماه وبيماريهاى مزمن به خورشيد ارتباط دارد ، وهمچنين شناخت تبدّل واختلاف زمانها وتأثير هواها در مزاجها ووضع شهرها نسبت به فلك منوط به آنست كه پزشك حظّى وافر از علم نجوم داشته باشد وچون در آموختن نجوم مقدارى از هندسه لازم است پزشك بايد آن مقدار را بداند ولى به علم حساب چندان نيازى ندارد .
اما علم موسيقى از جهتي داخل در علم طب است وثاون اسكندرانى از قول بقراط نقل كرده است كه قدما بيماران را با نواى آهنگ موسيقى شفا مىبخشيدند « 2 » واين بدان
هامش
( 1 ) - « ان منفعة صناعة النجوم في صناعة الطب ليست باليسيرة » مقالة جالينوس في انه يجب ان يكون الطبيب الفاضل فيلسوفا ( در آغاز رساله ) . يوحنا بن ماسويه مىگويد : با انتقال ستارگان ثابت در طول وعرض ، اخلاق ومزاجها وعادتها ديگرگون مىشود . النوادر الطبية التي كتب بها يحيى بن ماسويه إلى حنين بن إسحاق ص 198 . ابن جميع چگونگى نياز پزشك به علم نجوم را از اين جهت مىداند كه أو بايد آشنا به أوضاع شهرهاى آبادان باشد وفصلهاى سال را بشناسد وسپس تفصيل اين موضوعات را به كتاب « في الاهوية والمياه والبلدان » ( - در هواها وآب ها وشهرها ) ارجاع مىدهد . المقالة الصلاحية ص 21
( 2 ) - حكايت شده كه در جزيره اندلس پزشكانى بودهاند كه با موسيقى آشنائى داشتند . آنان نبض بيمار را مىگرفتند وآهنگى مطابق ميل أو مىنواختند وبا اين وسيله بسيارى از دردهاى -