مىرسد ، جمعآورى كرده ، و آنها را به سمت مژهها رد كند ، و مژهها را آفريده است تا چشمها را موقع حركت گرد و خاك آرام نگهدارد ، تا از پشت شبكههاى مژهها ببيند ، بطورى كه اين شبكهها مانع ورود گرد و غبار بوده امّا مانع ديدن نيستند .
امّا براى پشه خداوند دو حدقه صاف بدون پلك آفريده است و كيفيّت پاك كردن آنها را با دستهايش به او ياد داده تا خوب ببيند ، به سمت چراغ پرواز مىكند ، چون چشمش ناتوان ، و در جستجوى روشنايى روز است ، بيچاره وقتى كه شب هنگام روشنى چراغ را مىبيند ، گمان مىبرد كه در شب تار است ، و چراغ روزنهاى از شب تار به سمت جايى روشن مىباشد ، و همين طور همواره در پى روشنايى خود را به آن طرف مىزند ، امّا وقتى كه از چراغ رد شد و دوباره تاريكى را ديد گمان مىبرد كه به آن روزنه نرسيده است ، و درست آنجا را نشان نگرفته ، بار ديگر ، آن قدر برمىگردد تا مىسوزد ، و شايد تو گمان كنى كه اين كار از روى نقص و جهل اوست ! پس بدان كه جهل انسان بيشتر از جهل و نادانى پشه است .
بلكه اين موجود به صورت آدمى در هجومش به شهوتهاى دنيا بگونهء پروانه در پروازش به سمت آتش است ، زيرا درهاى شهوت از جهت ظاهرى براى آدمى جلوه مىكند ، و او بىخبر از اينكه در زير اين جلوه ظاهرى سمّ كشنده ، است پس همواره خود را به شهوتها مىزند تا آنجا كه غرق شهوت شده و گرفتار مىشود ، و به هلاكت ابدى مىافتد ، پس اى كاش نادانى آدمى در حد نادانى پروانه بود كه پروانه به ظاهر روشنى فريفته مىشود و اگر بسوزد در دم مىميرد و خلاص مىشود ، امّا آدمى براى هميشه و مدّتهاى دراز در آتش دوزخ مىماند ! و از اين رو پيامبر ( ص ) فرياد مىزد و مىگفت : همانا شما به سمت آتش مىشتابيد همان طورى كه پروانه مىشتابد و من شما را باز مىدارم ( 20 ) . اين بود شمهاى از عجايب خلقت خدا در كوچكترين جانوران ! و همين جانور كوچك آن قدر شگفتيها دارد كه اگر اوّلين و آخرين مردم براى اطلاع از تمام آنها جمع
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 419
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤١٩