بيرون آورده ، و چشم و گوشش را باز كرده است و در درون آن دستگاه گوارشى مانند آن كه در ساير جانوران است ، تنظيم كرده و در اين جانور كوچك ، دستگاههاى : گوارش ، جذب ، دفع ، ماسكه و هاضمه - همچون ساير جانوران با تفاوت شكل و اندازهاش - قرار داده است ، سپس به راهيابى او توجه كن كه چگونه خداوند او را به مواد غذائيش راهنمايى كرده و به او معرّفى نموده است . و بعد ، چگونه وسيلهء پرواز را به او داده ، و خرطوم درازى با نوك تيز به او مرحمت كرده است ، چگونه سوراخهاى پوست بدن انسان را به او نشان داده تا خرطوم خود را در يكى از آنها وارد سازد ، وانگهى چگونه او را نيروى فرو بردن خرطوم در بدن انسان را داده و چگونه مكيدن و اندك اندك خوردن خون را به او آموخته و چگونه خرطومش را با همهء ظرافت ، تو خالى آفريده تا خون رقيق در آن جريان پيدا كند تا به درون جانور برسد ، و داخل ديگر اجزاء آن روان گردد ، و بدان وسيله تغذيه كند .
ببين چگونه آشنا كرده است وقتى كه انسان به قصد او ، دست به طرف او دراز مىكند ، راه فرار ، و ابزار لازم را به او تعليم داده است ، و براى آن جانور گوشى آفريده است كه صداى آرام حركت دست را با اينكه هنوز دور است ، مىشنود ، و مكيدن را ترك مىكند و فرار مىكند ، وقتى هم كه دست از حركت باز مىايستد ، دوباره برمىگردد .
و نگاه كن ، كه چگونه خداوند براى آن ، دو حدقه آفريده تا جاى غذاى خود را ببيند و با حجم كوچك چهرهاش ، به سمت غذا توجّه كند . و به حدقهء هر جانور كوچكى دقّت كن ، چون به دليل كوچكيش حدقهء چشمش پلكها را نمىتواند حمل كند ، و از طرفى پلكها باعث پاك كردن آيينه حدقه چشم از خاشاك و غبار است ، خداوند براى پشه و مگس دو دست آفريده است . به مگس مىنگرى و مىبينى كه همواره چشمانش را با دستهايش پاك مىكند ، امّا انسان و جانوران بزرگ ، پلكهايى براى حدقههاى چشمش آفريده شده تا يكى را روى ديگرى بگذارد ، و دو طرف پلكها باريكتر است تا غبارى را كه به حدقه چشم
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 418
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤١٨