بعضى گفتهاند : در امور دينى غيبت اشكال ندارد ، زيرا نكوهش از چيزى است كه خداوند نكوهش كرده است بنا بر اين يادآورى گناهان او و نكوهش وى جايز است به دليل آن روايت كه براى پيامبر خدا ( ص ) از زنى نام بردند ، روزه و نماز زياد انجام مىدهد ، امّا همسايهها را اذيّت مىكند ، پيامبر ( ص ) فرمود : آن زن اهل دوزخ است . و باز در حضور آن گرامى از زنى ياد كردند كه او بخيل است .
فرمود : در اين صورت چه خير و نيكى دارد ؟ ! ( 19 ) اين نظر درستى نيست ، زيرا كسانى كه در نزد پيامبر از اين اشخاص نام مىبردند براى اين بود كه نياز به سؤال در مورد چنين اشخاص داشتند و هدف آنها نكوهش كردن نبود ، و دليل بر نادرستى اين مطلب اجماع امّت است بر اين كه هر كس از ديگرى به طورى ياد كند كه او اگر بشنود ، ناخوشنود شود ، او غيبت كرده است ، چون او داخل در تعريف غيبتى است كه رسول خدا ( ص ) بيان كرده است ، بنا بر اين تمام اين موارد اگر راست باشد تو غيبت كردهاى و گنهكارى و گوشت مردار برادرت را خوردهاى به دليل روايتى كه از پيامبر ( ص ) نقل كردهاند :
آيا مىدانيد كه غيبت چيست ؟ عرض كردند : خدا و پيامبرش داناترند . فرمود : ياد كردن تو برادرت را به چيزى كه او نمىپسندد . گفتند : اگر در برادر مسلمانم آنچه مىگويم وجود داشت ، چه مىفرماييد ؟ فرمود : اگر آنچه گفتيد در او باشد ، غيبت كردهايد ، و اگر نباشد تهمت زدهايد ! ( 20 ) از عايشه نقل كردهاند كه گفت : من در حضور پيامبر خدا ( ص ) بودم ، به زنى گفتم : اين زن ، لباسش بلند است . پيامبر ( ص ) فرمود : برگردان از دهنت ، برگردان ! و من پاره گوشتى از دهنم استفراغ كردم . ( 21 ) بدان كه غيبت كردن با زبان به طور قطع حرام است ، زيرا بدان وسيله به ديگران كاستى برادر مسلمان را فهمانده و او را سرزنش كردهاى به چيزى كه نمىپسندد ، امّا غيبت به صورت پهلو زدن و اشاره نيز مانند تصريح است ، و عمل غيبت ، به اين ترتيب كه با اشارهء چشم و رمز و حركت و يا به هر وسيلهاى كه
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٢٢٩