كسى به پدر و مادرش ناسزا گويد ، گفتند : يا رسول الله ( ص ) ! چگونه مىشود كه كسى به پدر و مادر خود ناسزا گويد ؟ فرمود : كسى به پدر ديگرى ناسزا مىگويد ، آن نيز برمىگردد ، به پدر كسى كه ناسزا مىگويد ! ( 17 ) امّا شوخى ، در اصل ممنوع و نكوهيده است مگر به مقدار اندكى كه استثنا شده است .
پيامبر خدا ( ص ) فرمود : نه با برادر مسلمانت جدال كن و نه شوخى . ( 18 ) زيرا كمترين حدّ جدال آزردن ديگران است ، چون باعث تكذيب برادر و دوست ، و يا نادان شمردن اوست ، و اما شوخى كه استثنا شده است عبارت از بذله گويى است كه خاطرى را خوشحال و شاد مىكند ، اگر به اين مقدار بسنده شود ، ممنوع نشده است .
بدان كه آنچه نهى شده است همان زياده روى و مداومت بر شوخى است ، امّا مداومت بر شوخى سرگرمى به كار بيهوده و بازيچه است ، و بازيچه مباح است امّا ادامه آن نكوهيده و نارواست و امّا زيادهروى باعث زياد خنديدن است ، و خندهء زياد دل را مىميراند و تخم كينه در دل مىافشاند ، و شكوه و وقار را از بين مىبرد ، امّا اگر از اين امور بر كنار باشد ، نكوهيده نيست ، همان طورى كه از پيامبر ( ص ) نقل كردهاند كه فرمود : من شوخى مىكنم ولى در شوخيم جز سخن حق نمىگويم ، ( 19 ) آرى كسى همچون پيامبر ( ص ) مىتواند شوخى كند و جز حق نگويد امّا ديگران وقتى كه باب شوخى را باز مىكنند ، هدفشان خنديدن و خنداندن ديگران است به هر وسيلهاى كه ممكن باشد ! رسول خدا فرمود : گاهى شخصى سخنى را مىگويد ، تا همنشينان خود را بخنداند كه در نتيجه خود را به پستى مىكشاند ! از طرفى خنديدن دليل بر غفلت از آخرت است . ( 20 ) پيامبر خدا ( ص ) فرمود : اگر آنچه را كه من مىدانم ، شما هم مىدانستيد هر آينه زياد گريه مىكرديد و كم مىخنديديد . ( 21 ) مردى به برادرش گفت : آيا به تو گفتهاند كه تو وارد دوزخ مىشوى ؟
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 216
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٢١٦