محقق كركى در عصر صفويه از مهاجران علماى شيعهء لبنان بوده كه از فشار عثمانيان به ديار عشق و ولايت و ايمان ، زادگاه تبلور و تجلّى عشق به اهل بيت عليهم السّلام كوچ نموده و به نشر معارف و تبيين راستين مذهب حقّهء اماميه پرداخته و در اين راه جانكاه ، مشقت و مرارت فراوان را متحمل گرديده است . و با عشق عميق به ترويج آرمانهاى مقدس اهل بيت عليهم السّلام و تصحيح معارف شيعه ، آثار مكتوب بهجا مانده از اسلاف را از گزند حوادث مصون داشته و با چالشى فراگير به رونق معرفت دينى در عصر صفويه پرداخته است .
مؤلف كتاب ارزشمند نقش خاندان كركى در تأسيس و تداوم دولت صفويه در تجليل و تحليل از مقام والاى محقق كركى چنين نگاشته است :
عصر صفوى در ايران فصل نوينى را در تاريخ تشيع گشود ؛ چرا كه نه تنها علماى شيعهء داخل ايران از اختناق و فشار حكومتهاى غير شيعى رهايى يافتند ، بلكه شيعيانى كه در قلمرو امپراتورى عثمانى مىزيستند و پيوسته تحت آزار و پيگرد بودند نيز به ايران روى آوردند . شيخ بهاء الدين عاملى ( شيخ بهايى ) ، شيخ حرّ عاملى و محقق كركى از جمله نامدارترين عالمان شيعه بودند كه از جبل عامل لبنان به ايران كوچيدند و با استقبال دولت صفويه روبهرو شدند . بىشك بررسى سير مهاجرت اين افراد و تأثيرى كه بر دين و دولت در جامعهء عصر صفوى بر جاى نهادند ، مىتواند دستمايهء پژوهشهاى بسيارى قرار گيرد .
كرك نوح كه خاستگاه محقق كركى است ، شهرى است در جنوب غربى بعلبك و در منطقهء بقاع لبنان . اين شهر كه در زمان عثمانى چهار برابر بيروت جمعيت داشت از مراكز علمى شيعه بود و شمار زيادى از عالمان شيعه در آن مىزيستند .
يكى از اين عالمان و شايد معروفترينشان ، على بن عبد العالى كركى مشهور به محقق كركى بود . سفرهاى مكرر او به ايران در پى آشنايىاش با شاه اسماعيل بود كه زمانى در نجف با او ملاقات كرده بود . در اين دوران ، شاه اسماعيل براى تأسيس دولت خويش ، نياز مبرمى به علما و فقهاى اماميه داشت . او در ايران تشكيل دولت داده بود و تلاش مىكرد در بخشهاى مذهبى آن ، يعنى موقعيت شيخ الاسلامى و صدارت از علما استفاده كند . كركى زمان شاه اسماعيل دو بار به ايران آمد ، اما بهنظر مىرسد بعد از آن ، در روزگار شاه تهماسب به تدريج خانواده خود را به ايران آورده باشد ؛ چون دو پسرى كه از وى
الرسالة الذهبية ( نامه زرين سلامت ) ( فارسى ) — صفحة 11
مساهمون: المنسوب لإمام الرضا ( ع )
ص١١