توجه به اين نكته هم جالب است كه شهيد ثانى ، علماى شيعهء ايرانى را ناآشنا با متون عربى اصيل و ناوارد در فقه و اجتهاد مىدانست و مىگفت كه آنان بيشتر در منطق و كلام تسلط دارند .
از ديگر تأثيرات هجرت علماى شيعه جبل عامل به ايران ، تقويت حوزههاى علمى - دينى در اصفهان ، قزوين ، تبريز و مشهد بود . در واقع ، آنها ادامهدهندهء راه فقهاى اصيل شيعه در عراق بهويژه در شهرهاى حلّه و نجف بودند . همزمان با تشكيل دولت صفوى و پس از آنكه اين دولت به رشد تشيع و تقويت فرهنگ شيعى توجه نشان داد ، بسيارى از كتابهاى عربى شيعه كه نسخههاى خطى آن بيرون از ايران بود ، همراه مهاجران به ايران آورده شد . در نتيجهء وارد شدن اين كتابها و قرار گرفتن آنها در كتابخانهء سلطنتى ، كتابخانهء مقبرهء شيخ صفى و همينطور كتابخانههاى مدارس ، پشتوانهء فرهنگ علمى شيعه ، قوىتر و نيرومندتر شد ؛ چنانكه بسيارى از اين كتابها تا به امروز در كتابخانههاى بزرگ كشور برجاى مانده است .
همچنين نسلى از عالمان ايرانى كه براى تحصيل عازم نجف شده بودند ، به سرعت رشد كردند و به تدريج ادامهدهندهء حركت علمى شيعه در ايران شدند . يك نمونهء برجستهء روزگار شاه تهماسب ، مقدس اردبيلى ( م 993 ه . ق ) است كه در نجف به تحصيل پرداخت و شاگردان وى بعدها در همان شهر و در ايران مكتب فقهى او را استمرار دادند ، در حالى كه او هيچگونه مشاركتى در دولت صفوى نداشت .
زندگى محقق كركى از ولادت تا وفات ، در سه فصل « محقق كركى » ، « محقق كركى و سلاطين صفوى » و « فرمان شيخ الاسلامى محقق كركى از سوى تهماسب » خلاصه و تبيين مىگردد . تأثير كركى بر سرنوشت فكرى ، فقهى و سياسى صفويه از جمله شرح ديدگاه او دربارهء نماز جمعه بر پايهء نظريه ولايت فقيه از ويژگى سياسى او سرچشمه مىگيرد .
رسالهء نماز جمعهء كركى نه تنها به دليل اينكه در موضوع نماز جمعه بود مهم تلقى مىشد ، بلكه اهميت آن از اين جهت هم بود كه كركى انديشهء سياسى شيعه بهويژه ولايت فقيه را در همين رساله مطرح كرده ، مورد بررسى قرار داد . او رسالهء خود را در سال 921 ه . ق يعنى زمان شاه اسماعيل تأليف كرد كه در آن زمان هنوز موقعيت چندان مهمى از لحاظ حكومت نداشت . كركى مفروض اصلى خود را دربارهء اقامهء نماز جمعه در
الرسالة الذهبية ( نامه زرين سلامت ) ( فارسى ) — صفحة 13
مساهمون: المنسوب لإمام الرضا ( ع )
ص١٣