مقتضيات زمانى و شرايط مكانى و عرصهء آزادى بيان و تبيين حقايق ، و ظرفيت مخاطبان همعصر خويش و مناسبات فرهنگى - اجتماعى ، ظرفيت پذيرش فرهيختگان در تقابل با تهاجم فرهنگ يونان ، از ويژگىهاى خاصى برخوردار بوده است . رشد و شكوفايى خردورزى و توسعهء تعقل فلسفى و دلايل و براهين عقلانيتى كه اهل آن ، همواره با عينك فلسفه و برهان علمى مىنگرند ، فرآيند توجيهات علمى و طبى از سوى معصومين عليهم السّلام را ضرورى مىساخته است .
بىگمان تا پيش از اسلام و پيشوايان منصوص و برحق آن ، آموزههاى طبى و تشريح مفردات دارويى به دقت و ژرفايى و گسترهء بيانات معصومين عليهم السّلام نبوده است و اساسا هيچ متن مدوّن معرفت دينى و فلسفى و پزشكى كه در حدّ ايجاز و اعجاز به شمار آيد ، پيش از تبيين ژرفانهء سه پيشواى بزرگ اسلام [ امام باقر ، امام صادق و امام رضا عليهم السّلام ] در حوزهء سلامت و بهداشت به لحاظ لايههاى زبانى و معناشناختى در هيچ مكتبى از سوى هيچ فرهيختهاى ، جز در دوران شكوهمند نوزايى اسلامى كه آن نيز توسط ائمهء شيعه بوده ، مطرح نشده است . پزشكان مسيحى ، يهودى ، زرتشتى و حكيمان مصر ، يونان و هند و چين نيز در اين روند به پايهء مواهب علمى پيشوايان شيعه نمىرسند ؛ چنانكه اكثر قريب به اتفاق آنان ، متواضعانه ، به ژرفايى مفهومى و كاربردى آموزههاى طبى و دارويى ائمهء معصوم عليهم السّلام اذعان داشتهاند . . .
در رويكردهاى تاريخ طب ، در ميان اديان و مكاتب و نحلههاى شبه دينى ، آموزههاى كاذب طبى ، رويكردى سلفسرويسى داشتهاند ، به اين معنا كه دانشوران شاخص ، از هر كيش و آيين و دينى در عرصهء طب و تغذيه ، گزارههايى برگرفته و سرانجام ملغمهاى از آموزهها و آداب و آراى موجود در مكتبى را به خورد انسان دادهاند ، امّا در مورد بيانات و آموزههاى حكيمانهء امامان شيعه ، ماهيت و هويت فرازها و تحليلها ، ژرف و گسترده و فراتر اينكه متصل به سرچشمهء فيّاض الهامات الهى است . كوتاهى متن و گزارهگرايى طب الصّادق عليه السّلام ، به ويژه طب الرّضا عليه السّلام ، روانى و سلاست و سادگى ، مشتركات مفهومى با طب اصيل و بومى همهء اعصار ، بهترين امكان را در تأثير كلام معصوم در عالى و دانى ، وضيع و شريف ، غنى و فقير ، حكيم و فقيه ، و عالم و آگاه ، فراهم ساخته است .
منبع فيّاض انبوه اينگونه روايات حياتبخش ، كتاب پرصلابت وسايل الشيعهء شيخ حرّ
الرسالة الذهبية ( نامه زرين سلامت ) ( فارسى ) — صفحة 8
مساهمون: المنسوب لإمام الرضا ( ع )
ص٨