اين مردم پيوسته يك ماه را سى روز گيرند ويك ماه بيست ونه روز ، به ترتيب ؛ چنان كه هميشه ماه شعبان نزد آنان بيست ونه روز است وماه رمضان سى روز . اگر اين سخن صحيح باشد چه حاجت به رؤيت هلال است . وآيهء شريفهء
فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ
چه معنى خواهد داشت وماه را چه افتاده است كه در شعبان به شتاب رود ودر ماه رمضان به كندى فرو ماند يا خورشيد در شعبان كند رود ودر رمضان شتاب كند واز اين قبيل أباطيل بسيار شمرده است كه به ائمهء حق نمىتوان نسبت داد .
وپس از آن أبو نصر ثابت كرد كه اينان به طريق ناقص ندانسته جدول خويش را از زيجهاى نجومى بر گرفته ونسبت به امام دادند واين رسم منجّمان است كه پيش از استخراج هلال ، يك ماه را سى ، ويكى را بيست ونه فرض مىكنند تا پس از آنكه وقت رؤيت به دست آمد ، مقدار هر ماه به تحقيق معلوم گردد وگاه باشد كه چند ماه پىدرپى سى روز گردد يا بيست ونه روز .
خوانندهء مقاله اگر أهل حديث باشد ، از آنچه أبو نصر آورده است متنبّه مىشود كه أحاديث عدد در كتب ما از ناحيهء گروه اسماعيليه راه يافته وبه غلط نسبت به أصحاب أئمة عليهم السّلام دادهاند ، اينكه ماه رمضان هرگز ناقص نمىشود وماه شعبان هرگز تمام نخواهد بود مذهب اسماعيليان است واز اين جهت فقهاى ما اين روايات را طرد كرده وبه آن عمل ننمودند .
رؤيت هلال وحساب آن به قواعد علمي
در بعضي كتب أبو ريحان ديدهام كه بعضي از أمم قديم ، آغاز ماه قمري از ديدن ماه نو مىكردند . كاميل فلاماريون در كتاب عظيم خود به نام نجوم براي عموم در آغاز فصل دوم از شرح كرهء ماه مىنويسد :
علم نجوم قديمترين علوم است ورصد ماه قديمترين ارصاد نجومى است ؛ براي آنكه از همه سادهتر وآسانتر وسودمندتر مىباشد . اين كره شبانه ، نور خود را آهسته وآرام در وقتي كه طبيعت خاموش است ، به زمين مىفرستد . تشكلات پىدرپى أو براي شبانان ومسافران نخستين مقياس زمان است . . . ماه نو با روشنى ضعيف خود يك تقويم ساده براي شبانان است .