منجمين در كسوف وخسوف وأمثال آن اعتماد كرده وآن را صحيح دانسته است . اين مردم از همان دوستان زيان بخشند كه غزّالى وصف آنها كرده است .
گفتار أمير أبو نصر بن عرّاق در رؤيت هلال ومذهب اسماعيليان
أمير أبو نصر از شاهزادگان آل فريغون است كه در خوارزم حكومت داشتند . أبو ريحان بيرونى بسيارى از أيام خود را نزد أو به سر برده ودر بعض اشعار عربى نام أو را برده ومدح أو كرده است . وى از بزرگان علماى رياضى است ودر بيشتر كتب ما استنباط شكل مغنى را كه أساس علم مثلثات است به وى نسبت مىدهند . در ذيل كتاب نالينو صفحه 245 گويد :
رسالهء وى را كه در متناسب بودن جيب أضلاع مثلث كروى با جيب زواياى مقابل آن نوشته ونسخهء آن در كتابخانهء ليدن موجود است ، به نام راجع به علم مثلثات نزد عرب أخيرا به زبان آلمانى ترجمه وطبع كردهاند .
بعضي گويند أبو الوفا محمّد بن محمّد بوزجانى يا أبو محمّد حامد بن خضر خجندى پيش از أبو نصر آن را دريافتند .
بارى ، أبو نصر رسائل سودمند بسيار دارد ، از جمله رسالهاى در رؤيت هلال وروش اسماعيليه وردّ طريقهء آنان تأليف كرده جزء مجموعهاى در حيدرآباد دكن به سال 1366 ه به طبع رسيده است . خواه مؤسس قاعدهء اصلى علم مثلثات أبو نصر باشد يا ديگرى ، بىشبهه وى از بزرگترين علماى رياضى است وقول أو در آنچه در صدد بيان آنيم ، حجت است وچنان كه در حاشيهء كتاب نالينو صفحهء 245 نوشته است ، أبو ريحان بيرونى با همهء فضل ومقام علمي شاگرد أبو نصر بود .
شيعهء اسماعيليه به حكمت وعلوم عقلي رغبت بسيار داشتند واحكام اسلام را با أصول علمي مىآميختند ؛ از جمله خواستند ماه قمري را بر قواعد نجومى منطبق سازند وتصور مىكردند بدين طريق مىتوان اختلاف در رؤيت هلال را از ميان مردم برداشت وهمه را بر حساب علمي كه اختلاف ندارد ، متفق ساخت . همان فكرى است كه گفتم چندى پيش از طرف سلطان مغرب پيشنهاد شده بود . امّا روش اسماعيليان نه بر حسب سنت نبوي صلّى اللّه عليه وآله ، صحيح بود ونه بر حسب قواعد نجومى ؛ چنان كه أبو نصر در اين