شريعت اسلام وأوضاع آسمانى رابطهء روشنى است . أوقات نمازهاى پنجگانه از يك شهر تا شهر ديگر واز يك روز تا روز ديگر فرق مىكند وحساب آن متوقف بر دانستن عرض جغرافيايى بلاد وحركت خورشيد در فلك البروج وأحوال صبح وشفق مىباشد . ونيز شرط نماز است كه مسلمان در هر جاى كرهء زمين رو به كعبه بايستد وآن موجب شناختن سمت قبله است ومبنى بر حلّ يكى از مسائل علم هيئت از حساب مثلثات . ديگر از اعمال آنان نماز آيات است هنگام كسوف وخسوف وچون وقوع آن را از پيش بدانند ، خويش را آمادهء نماز مىسازند واين هم ممكن نيست مگر به شناختن حركت ماه وخورشيد واستعمال جداول صحيح . همچنين روزه وعيد فطر به حساب گردش فلكى مربوط است ؛ چون آغاز ماه روزه وانجام آن به پديد آمدن هلال است كه امرى واقعي است نه از تقويم رسمي اصطلاحى كه آغاز وانجام ماه را از يك زمان اختياري انتخاب كنند وهم آغاز روزه از فجر دوم حساب مىشود .
سپس نالينو عقايد فقها را در اين باب نقل كرده است كه ما هم بدان اشاره خواهيم كرد .
آنگاه گويد :
احكام شريعت اسلام ، علماى هيئت را بر آن داشت كه در أمور مربوط به رؤيت هلال وظهور شفق وفجر به دقت نظر كردند ، چنان كه در اين مسائل تبرّز يافتند وحسابها اختراع نمودند وراههاى نو نهادند كه پيش از آنها كسى از يونان وهند وفارس بدان راه نيافته بود .
خلاصه آنكه ارتباط بعض احكام شريعت با مسائل هيئت ، رغبت مسلمانان را به دانستن أمور فلكى وكواكب بيفزود ودانشمندان ديني اسلام را بر آن داشت كه قسمتى از علم نجوم را سودمند وصحيح بدانند ؛ يعنى آن قسمت كه به حساب مربوط است وآن را غزّالى قسمت حسابي از علم نجوم ناميده است .
بعد از آن گويد :
از عللى كه مسلمانان متدين را به علم هيئت ترغيب كرد ، آيات قرآن است كه فوايد ومصالح بسيار عظيم اجرام سماوي وحركات آنها را اثبات كرده است ومردم را به تأمل وانديشه در آن فرا خوانده تا نعمت وحكمتهاى الهى را كه در آنها به كار رفته دريابند . تفاسير بزرگ قرآن مانند مفاتيح الغيب فخر رازي وتفسير نظام الدين حسن
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 3811
مساهمون: رضا مختاري
ص٣٨١١