etoiDeteF
پنجشنبه بعد از هفت روز عيد الخمسين ونظاير اين باز هست وبراي آنكه بدانند پارهاى مراسم مسيحيان نيز به سير قمر مربوط است همين اندازه كافى است .
* * * در مقالهء شمارهء پيش « 1 » گفتيم : صاحب شريعت اسلام براي ضبط وقايع وانجام دادن دين وأوقات عبادات ، سال وماه قمري را برگزيد ؛ به عللى كه در آنجا ذكر كرديم ، ونيز گفتيم :
أقوام نيمه متمدن به غير حوائج عصر خويش ، نياز ندارند ؛ مهمترين مقصود آنان ضبط فصل گرما وسرما ورسيدن محصول وتوليد مواشي وفزونى غلات وشير وپنير است وبه گذشتهء اسلاف وقرون پيشين علاقة ندارند ، بر خلاف أقوام متمدن كه علاوة بر عصر خود به دانستن گذشته نيز علاقهمندند وبراي نتايج فكرت بزرگان افراد انسان وتحقيقات دانشمندان پيشين ارج وبها قائلند ؛ خصوصا براي علماى نجوم وتاريخ ، زيرا دانستن فواصل زماني وقايع از همه چيز مهمتر است . در آن مقاله گفتيم كه سال قمري مسلمانان وشمسي اصطلاحى روم قديم كه امروز به تاريخ ژول سزار مشهور است ، براي ضبط دقيق از همه بهتر وكافى است . وسال شمسي حقيقي به دقت كافى نيست . از آيات كريمهء قرآني كه بناى شرح وتفسير آن را داشتيم ، آيات هلال است :
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ . . .
كه فرصت شرح آن را نيافتيم واكنون تدارك ما فات به عهدهء ماست . نيز چندى پيش از طرف سلطان مغرب پيشنهادى شايع گشت كه مسلمانان براي رفع اختلاف در رؤيت هلال ، به حساب علمي منجمين رجوع كنند ، كه در عصر ما با ترقى علم وكثرت وسائل حساب آنان به غايت دقت وصحت رسيده واعتماد بر آن در راهنمايى كشتىها وطيارات وزير دريايى وأمثال آن معلوم است ، وبايد اين مطلب نيز تحقيق شود . در همان وقت گروهى دانشمند اظهار نظر كردند ودر امكان يا عدم آن سخن گفتند ، بعضي دوستان از من نيز نظر خواستند ، امّا چون غرض پيشنهادكننده را نمىدانستم وجواب دادن به سؤال مبهم معقول نيست ، آن را به وقت ديگر احاله كردم كه به تفصيل ، جهات علمي وديني مسأله را از همه باب بررسى كنم وجوابي منقّح بدهم . بارى مسأله مسكوت ماند ، امّا هميشه اين فكر در أذهان أهل تحقيق بوده وهست ؛ چنان كه اسماعيليهء مشرق هم طريقهاى
هامش
( 1 ) . يعنى آنچه تا اينجا درج شد .