پس از مقدمات گوييم مقصود آيات كريمه درست روشن نمىشود مگر پس از آنكه رسم عرب را در جاهليت وحساب آنان را بدانيم ونيز چون حساب عرب مقتبس از أهل كتاب بوده ، بايد مختصرى از روش آنان نيز آگاه گرديم .
نسىء وماه سيزدهم
نسىء كه در قرآن از آن نهى فرمود :
إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا يُحِلُّونَهُ عاماً وَيُحَرِّمُونَهُ عاماً
« 1 » ماه سيزدهم است كه عرب جاهليت در بعض سنين بر دوازده ماه مىافزودند تا ماههاى قمري در فصول معين از سال شمسي قرار گيرد . از عامل ديني ورسوم آنان پيش از اسلام حجّ خانهء خدا بود كه در ماه ذي الحجّه انجام مىدادند وترك جنگ وغارت در سه ماه پياپى ذي القعدة وذي الحجّه ومحرم تا حاجيان بىترس به خانهء خدا آيند وبه منازل خويش بازگردند وراهها امن باشد ويك ماه رجب كه رسم عمره داشتند نيز قتل وغارت حرام بود ، حتّى براي قصاص ، چنان كه اگر كسى قاتل پدر خويش را در ماه حرام مىديد ، در بيابان تنها ، متعرض قتل أو نمىگشت واين سنّت به خاطر احترام خانهء كعبه وحرمت حضرت إبراهيم عليه السّلام ، بود .
امّا ماههاى قمري در آن وقت در فصول سال مىگشت ، چنان كه اكنون هم مىگردد وايّام حج گاه به تابستان وگاه به زمستان مىافتاد . پس از آنكه از رسم أهل كتاب آگاه شدند ودانستند كه آنان گاهى سال را سيزده ماه مىگيرند وماههاى قمري را در فصل معين ثابت نگاه مىدارند ، آن را پسنديدند وبه كار بستند . عرب آغاز سال از محرم مىكردند وماه دوازدهم به ذي الحجّه ختم مىشد وچون به رسم أهل كتاب ماه سيزدهم بر آن افزايند قهرا ماه سيزدهم منطبق بر محرم سال آينده مىگردد وآغاز سال از ماه صفر مىشود . ماه صفر را محرم مىناميدند وآن ماه سيزدهم را كه در حقيقت محرم بود وملحق به سال گذشته شده نسىء مىگفتند ودر حقيقت ماه بىنام بود . وهر سال كه بايد اين ماه سيزدهم افزوده شود ، مردى كه مأمور اين كار بود ومنصب تأخير به عهدهء أو بود در ماه ذي الحجّه در موسم حج اعلام مىكرد كه امسال محرم به صفر منتقل شد وماه محرم بىحكم گرديده است تا مردم بدانند در سال ديگر يك ماه عقبتر به حجّ خانه بيايند . واز لوازم عمل وى
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) : 37 .